د پوهنې قانون - لومړۍ فصل - عمومي حكمونه

مبني
لومړۍ ماده:

دغه قانون د افغانستان د اساسي قانون په اوولسمه، دري څلوېښتمه، څلورڅلوېښتمه، پنځه څلوېښتمه، شپږڅلوېښتمه او اووه څلوېښتمه مادوكې د درج شوو حکمونوپر بنسټ په هېواد کې، دپوهنې دچارو د تنظيم په منظور وضع شوی دی.
 
موخې
دوه يمه ماده:

دغه قانون لاندې سترې موخې لري:
۱- دافغانستان داسلامي جمهوریت داتباعو لپاره د ټوليزې، متوازنې او عادلانه ښوونې او روزنې دنظام د پرمختیا اوپراختیا له لارې دمساوي ښوونې او روزنې د حق تاْمینول .
2-د اسلامي، وطن پالنې، ملي يووالي، د خپلواكۍ دساتنې اوله ځمكنۍ بشپړتياڅخه د دفاع، د ملي ګټو او نواميسو او د افغانستان اسلامي جمهوريت نظام ته د وفادارۍ د روحیې پياوړتيا.
3-ددینداروافرادواودټولنې دګټورو او سالموغړو په توګه داطفالو ، تنکیوځوانانو او ځوانانو روزل.
4-د زده كوونكو اخلاقي، عاطفي، ذهني، بدني روزنې او ټولنيزې روحیې وده او پرمختيا.
5-د اسلامي ارزښتونو په رڼاكې د بشر حقوقوته د درۀ ناوي ،دښځو له حقوقو اوله دیموکراسۍ څخه دملاتړ او دهرډول تبعیض دلرې کولو او په مخدره موادو د نه روږدي کیدو دروحیې پياوړتيا.
6-د ښوونكو، استادانو، مدرسانو، زده كوونكو او د پوهنې د نورو کارکوونکو د فردي، ټولنيز اود قانون منلو د مسؤوليت دروحيې پياوړتيا.
 7- دمدیریت په نظام کې د زده كوونكو د اولياوواو د ټولنې د نورو افرادو ګډون اودپوهنې د ودې اوترقۍ لپاره دهغو دمادي او معنوي همكاريو د جلبولو د زمينې برابرول .
8- په هېواد کې په اقتصادي اوټولنیزې ودې اودبیوزلۍ په راکمولو کې دکارنده ګډون په منظور داتباعو ښوونه او روزنه .
9-د ټولنې د اړتیاوو مطابق د اجباري بنسټيزو ښوونو تأمينول
 اود ثانوي  زده كړو د زمينې برابرول.
10- دهېواد داطفالوداړتیاوو مطابق له ښوونځي څخه ددمخه ښوونو تأمینول او وده .
۱۱- په هېوادکې دښوونکي د روزنې د اسلامي ښوونو،تخنیکی –مسلکی ،هنري اوحرفوي ښوونوتأمینول اووده ورکول.
۱2-په هېواد کې دبېسوادۍ له منځه وړل او له ښوونځي څخه پاتې اطفالو اولویانو ته د چټكې
 زده كړې د زمينې برابرول.
13-له اوسنیو معاصرو تجربوڅخه په ګټې اخستنې سره، د هېواد د اړتياوو اواسلامي او ملي ارزښتونو مطابق، د ښوونې او روزنې د كيفيت لوړتيا او بهبود.
۱۴- دښوونکو،استادانو،مدرسانو، مدیرانو او د پوهنې د نورو کارکوونکو دعلمي اومسلکي کچې وده او لوړتیا .
۱5-د وخت دغوښتنې او معاصرو معيارونو مطابق د ښوونيز واحد نصاب پرمختيا.
۱6-دښوونځيو، مدرسو او دپوهنې دنورو مؤسسو، تأسیسول ،پراختيا، لوړتيا، ودانول، ترميم اوسمبالول.
 
دښوونې اوروزنې برابرحق
درېيمه ماده:

د افغانستان داسلامي جمهوريت اتباع،له هېڅ ډول تبعیض پرته د ښوونې اوروزنې د برابرحق لرونکي دي .
 
وړیا او اجباری ښوونې
څلورمه ماده :

(۱) په افغانستان کې منځني (اساسی) ښوونې اجباري دي .
(۲)په دولتي ښوونیزو او روزنیزو مؤسسو کې،له ښوونځي څخه د دمخه دورو ښوونې ، د منځنیو (اساسي) ، ثانوي،تخنیکي - مسلکي، حرفوي ،هنري ښوونو دورې ،اسلامي رسمي ښوونې ،  لوړې ښوونې (دیارلسم اوڅوارلسم ټولګي) ،د ښوونکي روزنه اوسواد
 زده کړه اوحیاتي سواد په وړیا توګه تأمینېږي.
 
د شاملېدوسن
پنځمه ماده:

(۱)اطفال،له شپږوڅخه ترنهه كلنۍ بشپړولوپورې اجباراً د منځنۍ (اساسي) ښوونو د دورې په ښوونځيوكې شاملېږي.
(۲) هغه اطفال چې سن یې له وړکتون څخه لوړ او په ښوونځي کې دشاملېدو له سن څخه لږ وي،
له ښوونځي څخه د دمخه ښوونې په دوره کې شاملیږي.
(3)هغه اطفال او تنكي ځوانان چې سن يې له نهو كلونو څخه تجاوز كړی وي، هغو ته داړوندې لايحې مطابق، د ښوونې او روزنې زمينه برابرېږي.
 
اداره او تنظيم
شپږمه ماده :

د پوهنې وزارت،دپالیسۍ دطرحې ، اداره كوونكې، لارښوونكې او ددې قانون په دوه یمه ماده کې د درج شووموخو تطبيقوونكې لوړه مرجع اود هېواد په کچه له لېسانس څخه د ټيټو ملکي ښوونيزودورو په ښوونې اوروزنې پوري داړوندوچارو د تنظيم مسؤول دی.
 
دندې او واكونه
اوومه ماده:

د پوهنې وزارت دلاندې د ندو او واكونو لرونکی دی :
۱-له ښوونځي څخه ددمخه ښوونو، منځنیو (اساسي)، ثانوي، تخنيكي-مسلكي، حرفوي او هنري ښوونواو درسمي اسلامي ښوونو، د ښوونكي دروزنې ،سواد زده کړې اوحیاتي سواد او دغیر حضوري ښوونو او له لرې واټن څخه د ښوونو دبرنامو تنظیمول او اداره.
۲-د ټولنې داړتياوو مطابق، دښوونځيو،مدرسو دښوونکي دروزنې  دمؤسسو،
تخنیکي- مسلکي، حرفوي او هنري ښوونځیواود سواد زده کړې د نهاري او ليليه مرکزونو جوړول.
۳-ممتازو، غوره او د فوق العاده استعداد لرونكو زده كوونكو او ځانګړې مرستې ته اړو زده كوونكو
 ته د مختصو دولتي ښوونځيو جوړول اوسمبالول .
 4-دکورنیوخصوصي ،ګډو اوبین المللي ښوونود مؤسسود جوړېدو د جواز صادرول او دهغو له فعالیتونو څخه څارنه کول.
۵- د درسي و سايلو او ممددرسي موادو برابرول.
۶-د ښوونیزو مؤسسو د اړتیاوو مطابق دكتابتونونو، لابراتوارونو، كلتوري مركزونو،معلوماتي تكنالوژۍاوسپورتي ډګرونو جوړول اودورزشي وسايلو برابرول.
۷- پدې قانون کې ددرج شوو ښوونیزو دوروفارغانوته دفراغت
د سند صادرول .
 
دپوهنې علمي شوري
اتمه ماده :

(۱) دپالیسۍ دطرحې ،دخط مشې، موخو، پلان اوپه ښوونيز او روزنيز سيستم کې د اصلاحاتو، ښوونيز نصاب، د ښوونكي د روزنې او علمي څېړنو په ډګرکې د مناسبو طرحو د تدوينېدو په هکله  د علمي ښوونیزو اومسلکي مشورو دوړاندې كولو په منظور، د پوهنې وزارت په چوكاټ كې دپوهنې علمي شوري جوړېږي.
(۲)دپوهنې دعلمي شوري جوړښت اودغړوشمېراو دهغې دفعالیت ډول داړوندې لایحې مطابق تنظیمېږي.
(۳)دپوهنې دعلمي شوري غړي، دمناسب حق الحضور مستحق دي چې دپوهنې وزارت له بودجې څخه ورکول کېږي.
 
دښوونځيو، مدرسو اوښوونیزو مؤسسوجوړول
نهمه ماده:
(۱) دپوهنې وزارت، داړتياوړ ښوونځي ، مدرسې اوښوونیز کورسونه په دې قانون کې درج د مختلفو دورو ښوونوته دټولنې داړتیاوو له پام کې نیولوسره او ددولت دمالي امکاناتو په حدودوکې د اړوندو لایحو او ښوونیزو او روزنیزو معیارونو مطابق جوړوي .
(۲) دکوچیانو داطفالو ښوونه او روزنه په ثابتویا سیارو ښوونځیو کې صورت مومي. دپوهنې وزارت دمالي امکاناتوپه حدودوکې دکوچیانو اطفالو ته دآسانتیاوود برابرولو لپاره لیلیې جوړوي .
 
دلیلیو جوړول
لسمه ماده :

دپوهنې وزارت ،په دې قانون کې درج شوومختلفوښوونیزو دوروته دټولنې دافرادو دلاس رسۍ په منظور ،داړتیاوو اوددولت دمالي امکاناتوله په نظر کې نیولوسره داړوندولایحومطابق ښوونیزې
 لیلیې جوړوي .
 
د داخلي خصوصي، مختلفو او بين المللي ښوونیزې  مؤسسو جوړول
یوولسمه ماده:
(۱)بهرني حقیقي اوحکمي اشخاص کولی شي دافغان اوبهرنیو اتباعو لپاره په دې قانون کې په درج شوومختلفو ښوونیزو دورو کې خصوصي کورنۍ،ګډې او بین المللي ښوونیزې مؤسسې له ملي اوبین المللی معیارونوسره د اړوندې مقررې مطابق جوړې کړي.
(۲)ددې مادې په (۱) فقره کی د درج شوومؤسسو درسي نصاب، ښوونیزپلان او دفعالیت ډول او د زده کوونکو ،ښوونکو ،استادانو او مدرسانو دمنلو شرایط داړوندې مقررې مطابق تنظیمېږي .
 
ښوونیزمعیارونه
دوولسمه ماده:

(۱) د هېواد د سړو او تود و سيمو د ښوونيز كال پيل او پای، په اوونۍ كې د درسي ساعتونو شمېر، په ټولګي كي دزده كوونكو دشمېر معيار، ښوونيز نصاب او پلان او د مختلفو ښوونيزو دورو د ازموينو د ارزونې سيستم، د اړوندو لايحو مطابق، د پوهنې د وزارت لخوا تنظيمېږي.
(۲) دښوونکو،استادانواومدرسانو دمنلوشرایط ،شمېراودهغو دارزونې اود ازموینود تګلارې اصول او دهغو نورعلمي، مسلکي او تخصصي معیارونه د اړوندو لایحو مطابق دپوهنې وزارت لخوا تنظیمېږي .
 
غیرحضوري ښوونه او له لرې واتڼ څخه ښوونه
دیارلسمه ماده :

دپوهنې وزارت داړوندې مقررې مطابق ،په دې قانون کې په درج شوو مختلفو ښوونیزو دوروکې د غیرحضوري ښوونې اوله لرې واټن څخه دښوونې دتعمیم زمینه برابروي.
 
له ښوونځي څخه دمخه ښوونې
څوارلسمه ماده :

د منځنیو(اساسي) ښوونو دورې لپاره د اطفالو دچمتوکولو په منظورله ښوونځي څخه دمخه ښوونې، داړوندې لایحې مطابق تنظیمېږي.
 
دخاصواړتیاوولرونکواشخاصو  ښوونه
پنځلسمه ماده :

دهغو اطفالو او بالغواشخاصو ښوونه چې دخاصوښوونیزواو روزنیزو اړتیاوولرونکي وي او دمختلفو عواملوله امله له ښوونې څخه پاتې دي،په دې قانون کې په درج شوومختلفوښوونیزو دورو کې داړوندې لایحې مطابق تنظیمیږي.
 
دښوونیزاوروزنیز رادیو تلویزیون برنامه
شپاړسمه ماده :

دپوهنې وزارت داطفالواو بالغو اشخاصو لپاره په دې قانون کې د درج شوو ښوونودمختلفو دورو دتعمیم او د زده کړه ییز ،تفریحي، ورزشي او دعامه پوهاوي دبرنامو د پراختیا په منظوردښوونیز او روزنیز راډیو تلویزیون برنامې تنظیموي او خپروي .