لوایح شمولیت و اخراج امتحانات شپی لیسه ها و دیپارتمنت ها

#شرایط شمول و انتخاب درلیلیه های ثانوی

#لایحه ا متحا نا ت مکا تب ثا نو ی

#شرایط شمول در امتحان سالانه

#شرایط کامیابی مشروطی وناکامی

#لایحه شپی لیسه ها

#احکام عمومی

#شرایط تشکیل دیپارتمنتها

#شرایط تقرر آمر دیپارتمنت

#وظایف آمر دیپارتمنت

#صلاحیت های آمر دیپارتمنت

#جلسات دیپاتمنت

#فصل اول احکام نهائی

#فصل دوم - اوصاف، شرایط و معیار تعیین وظایف نظارت چی

#فصل سوم - وظایف نظارت چییان مکاتب ابتدائی و ثانوی

#فصل چهارم - وظایف نظارتچیان تعلیمی مرکز ولایات

#فصل پنجم - احکام نهائی

#فصل چهارم - وظایف معاون اداری ریاست معارف ولایات و ریاست معارغ شهر کابل

#فصل پنجم - وظایف مدیر معارف ولسوالی ها

کشور عزیز ما که تا ریخ کهم داشته در سال های اخیر پروسه آموزش و تعلیم و تربیه صدمه زیادی را متحمل گردید و تعلیم و تربیه سالم که در انکشاف ذهن نسل بالنده یک جامعه رول مهم داشته و ستون فقرات یک جامعه را تشکیل میدهد. خوش بختانه به استقرار دولت مردمی در افغانستان که در همه بخش ها بازسازی شروع گردیده ، وزارت محترم معارف نیز در تعلیم و تربیه نطر به شرایط وقت و زمان برای تربیه نسل جوان کشور پروگرام های آموزشی بهتری را سر دست دارد که ریاست تدریسات ثانوی در ضمن سایر کارهای خویش نظر به ایجاب سیر پروسه آموزش چهار نفر  محترم فیض محمد « ناب » محترم محمد صادق « سروری » محترم خوشقدم مدیر عمومی نظارت، شپی لیسه، وظایف ، دیپارتمنت ها تجدید نظر و اصلاح نمایند که جوابگوی نیازمندیهای مکاتب ثانوی و جامعه شده بتواند بعد از اصلاحات هئیات مذکور لوایح متذکره به اثر هدایت مقام محترم وزارت به ملاحظه و مطالعه رؤسای محترم تالیف و ترجمه ، تدریسات ابتدای ، تعلیمات اسلامی و تدریسات ثانوی قرار گرفت که در اخیر هر کدام از لوایح امضا و طرف تائید قرار گرفت و به امضا محترم وزیر صاحب معارف مزئین گردید . که از تاریخ  1 /7 / 1381  لوایح سابقه ملغی و این لوایح قابل اجرا میباشد.

با احترام
محمد اجمل « فیض »
رئیس تدریسات ثانوی

 
فصل اول

الف : شرایط شمول و اخراج در مکاتب نهاری
ماده اول
فارغان صنوف ششم دوره ابتدائی تا سن 15 و نهم دوره متوسط تا سن 18 ساله گی در مکاتب تدریسات ثانوی پذیرفته میشوند.
ماده دوم
شاگردان متوسط دوره ثانوی که با ثربعضی عوامل از مکتب منفک گردیده و یا میگردند در صورتی که وقفه تعلیمی شان در صنف مربوط از سه سال تجاور نکند بملاحظه سوابق ، شمول مجدد شان صورت گرفته میتواند.
ماده سوم
تصدیق صحت بودن از ادارات صحی قبل از شمول شاگردان از نگاه امراض ساری حتمی بوده در جائیکه داکتر طب و ادارات صحی موجود نباشد نظر اداره مکتب مدار اعتبار است .
ماده چهارم
شاگردانیکه بدون معاینه طبی به نظر اداره مکتب شامل شده اند در اولین فرصت که داکتر طب میسر گردد مورد معینه قرار گرفته و تصدیق صحی شان تکمیل گردد.
ماده پنجم
شاگردانیکه در مکاتب نهاری  دوسال متواتر و به لیلیه یکسال ناکام مانده اند هرگاه مجلس معلمان به دوام تعلیم شان نظر بدهد به تعلیم خویش دوام داده میتوانند.
ماده ششم
شاگردانیکه به علت ناکامی متواتر و یا محرومی خارج شده باشند در صورت مساعدت سن به اثردر خوا ست ا و لیا ی در صو ر ت ند ا شتن سا بقه جر می متو ا نند مجد د ا شا مل مکتب شو ند
ماده هفتم
شا گر د ا ن نهار ی مکتب لیلیه های ثو ی که د ر و س خو د را ما نند شا د ا ن لیلیه  تعقیب مینمایند ا گر در ا متحان سا لا نه ا ز ا ول تا سوم نمره کا میاب شوند و فا صله بین محل ز یست ا لی مکتب حد ا قل ده کیلو متر با شد و بخو ا هند شا مل لیلیه شو ند به ا ثر درخواست       کتبی شا دان مذ کو رو فیصله مجلس معلمان شا مل لیلیه شد ه متیو انند0
ماده هشتم
صلاحیت اعطا ی سه پارچه تبد یلی بعد ا زتثبیت نقل  مکا نی اولیای شاگردان از صلاحیت ادارات مکاتب است ، ادارات مکاتب مکلف اند همزمان کارتهای سوانح و پارچه های دومی این چنین شاگردان را بدون قلم خورده گی ، گل و تراش ذریعه مکاتب رسمی به سلسله ، ریاست های معارف بمرجع مربوطه فرستاده و نمبر مکتوب را در کنده سه پارچه درج نمایند.
ماده نهم
شاگردانیکه از یک ولایت بولایت دیگر و یا از یک ولایت بمرکز و عکس آن سه پارچه تبدیلی میگیرند مکتب دومی به هیچ صورت سه پارچه مذکور را مسترد کرده نمیتواند به استثنای شاگردانیکه در مکتب دومی سابقه تأدیبی نداشته باشند.
ماده دهم
هرگاه یک شاگرد از یک ولایت بولایت دیگر بعنوان مکتبی خاص سه پارچه تبدیلی اخذ نمیکند تعیین مکتب دومی آن در محلیکه نقل مکان کرده از طریق ریاست های معارف مربوطه بموافقه شاگرد مذکور صورت میکیرد.
ماده ایازدهم
شاگردانیکه از یک ولایت بولایت دیگر و یا از ولایت بمرکز و عکس آن با تعیین مکتب مورد نظر پارچه تبدیلی میگیرند ، ولی نظر به عذر معقول شامل همان مکتب شده نتوانند ریاست های معارف مربوطه امر شمول را به مکتبیکه از طرف شاگرد تعیین میگردد ، داده که درین صورت مکتب سومی مکلف است پیوسته به شمول شاگرد سوابق تعلمی وی را از مکتب اولی رسما مطالبه و بکاپی آن مکتب اولی و دومی را از موضوع مطلع شازد در صورتیکه سوابق را بمکتب دومی ارسال نکرده باشند رسما بمکتب سومی ارسال دارند.
ماده دوازدهم
شاگردانیکه از یک مکتب بمکتب دیگرد با تفریق لسان خارجی تبدیل ، نقل مکان و یا جدید شامل میگردند مطابق ماده (36 الی 37) لایحه امتحانات تبدیلی آنها صورت گرفته می تواند .
ماده سیزدهم
هر گا ه شا گر د ا ن (ح – ش ) بنا بر معا ذ یر معقو ل ا ز (ح – ش) خا رج شد ه با شند در صورت مسا عد ت سن بعد ا ز تکمیل سو ا بق شمو ل شا ن در صنو ف معا د ل م مکا تب تد ریسات ثا نو ی ا ز طر یق ریا ستها ی معا ر ف مر بو طه صو ر ت گر فته متیو ا ند .
اگر شمولیت ا ین چنین شا د ا ن در بین سا ل تعلیمی با شد ایا م حا ضر ی و نمر ا ت ا متخا ن شان به مکتب د و می طبق لا یخه ا متخا نا ت محاسبه میگردد.
ما د ه چها ر د هم
تبد یلی شا گردان شپی لیسه ها از یک شپی لیسه د یگر مطا بق لایحه شپی لیسه ها صو رت گرفته متیو اند.
ما ده پانز دهم 
شاگر دانیکه از خا رج تصد یق تعلیمی می آورند پس ا زا نکه سند تعلیمی شان ا ز طرف کمیته ثبیت معا دلت شها دتنا مه ها ی ر یا ست پلا ن وروابط بین ا لمللی ملا حظه وتثبیت صنف گرد ید .         در صورت مساعدت سن بهمان صنف شا مل شده میتوانند.
ماده شانزدهم
شاگردانیکه جدیدا شامل دوره ثانوی میشوند باید اسناد لازمه شمول را بمکتب تکمیل نمایند.
ماده هفدهم
شاگردان صنوف اول مکاتب مسلکی که ناکام شده اند و یا نبست عذر معقول بمکتب مذکور دوام داده نتوانند و با موافقه ریاست مسلکی مربوثه و مساعدت سن به یکی از مکاتب تدریسات ثانوی به صنف معادل شامل شده میتوانند .
ماده هژدهم
هرگاه جدید الشمولان مکاتب مسلکی تا یکاه بعد از شمول خواسته باشند به یکی از مکاتب تدریسات ثانوی تبدیل شوند با موافقه ریاست های مربوط تبدیل شده می توانند.
ماده نزدهم
شاگردان صنوف 10 -11 -12 به استثنای فارغان صنوف 12 مکاتب مسلکی بعد از موافقه و لزومدید ریاست مربوثه در صورت نداشتن سابقه تا دیبی در شروع سال تعلیمی تا مدت یکماه به تنزیل یک صنف در مکاتب تدریسات ثانوی شامل شده میتونند.
ماده بیستم
شاگردانیکه در بین سال تعلیمی در مکاتب مسلکی معروض بکدام عرضه گردیده که ادامه تعلیم آنها در مکاتب مسلکی با ساس نظر دکتوران معالج امکان پذیر نباشد با یک صنف تنزیل در مکاتب تدیسات ثانوی تبدیل شده میتوانند در حصه امتحان این چنین شاگردان مطابق ماده (33) لایحه امتحانات اجراات میگردد شاگردان مذکور با داشتن شصت فیصد حاضری در هر دو مکتب شامل امتحان سالانه شده میتوانند .
ماده بیست ویکم
شاگردانیکه دز مکاتب تدریسات ثانوی بمکاتب مسلکی خواهش تبدیلی را داشته باشند در حصه تبدیلی شان کدام ممانعتی دیده نمشود.
ماده بیست ودوم
شاگردان مکاتب (کارگری و حرفوی) که از نگاه پروگرام درسی مغایر پروگرام مکاتب تدریسات ثانوی به تعلیمات خویش ادامه داده اند تبدیلی آنها در مکاتب تدریسات ثانوی صورت گرفته نمیتواند. اما شاگرد مذکور درصورت مساعدت سن باساس سوابق تعلیمی که از مکاتب تدریسات ثانوی باخود برده اند درهمان صنف معینه قبلی بار دیگر شامل شده میتوانند.
ماده بیست وسوم
هرگاه شاگردان لیلیه های ثانوی نقل مکان نمایند در مکز و ولایات از طریق ریاست های معارف مربوطه بعد از تصفیه با قیداری بمکاتب دیگر طورنهاری سه پارچه تبدیلی برده میتوانند و برای شاگردان نهاری عنوانی لیلیه های ثانوی قطعا سه پارچه داده نمیشود.
ماده بیست وچهارم
آنعده از شاگردان نهاری که صنف نهاری برای شان درلیسه موجود نباشد و دروس لیلیه دو وقته باشد مانند متعلمان لیلیه از نان چاشت استفاده کرده میتوانند.
ماده بیست وپنجم
اگرد شاگردان لیلیه طرزالعمل لیلیه را مراعات نکنند باساس تصویب مجلس معلمان و مطابق لایحه مربوطه از حقوق لیلیه محروم و ادامه تعلیم شان را در مکاتب نهاری لازم ببیند در مرکز و ولایات از طریق ریاست های معارف مربوط شامل مکتب دیگر میگردند.
ماده بیست وششم
هرگاه شاگردان ازمکاتب ثانوی ولایات بمرکز یا عکس آن نقل مکان نمایند، نسبت مشکلات لسان و دیگر معاذیر معقول که طرف تائید ریاست های معارف مربوط قرار گیرد و نتوانند تعلیم خویش را در لیسه های نهاری ادامه دهند میتوانند طوری نهاری در لیسه های لیلیه شامل شوند.
ماده بیست وهفتم
پذیرفتن جدید الشمولان مکاتب نهاری ثانوی مطابق مواد این لایحه از طریق ریاست های معارف مرکز و ولایات صورت میگیرد.
ماده بیست وهشتم
در صورت نبودن شاگرد از یک دوره و یا عدم گنجایش اطاقهای درسی تا (10) نفر صنف تشکیل شده میتواند و یا بصورت عادی تعداد داخله صنف بدون غیر حاضران دائمی و نقل مکانی در تعمیرات دولتی در صنوف هفتم و هشتم چهل و پنج نفر و در صنوف نهم الی دوازدهم چهل نفر مطابق اساسنامه تعلیمات عمومی پذیرفته شود اما در تعمیرات کرائی که اطاقهای خورد داشته باشد در صنوف هفتم و هشتم 35 نفر و در صنوف نهم الی دوازدهم 30 نفر بوده می تواند .
ماده بیست و نهم
هرگاه شاگردان لیلیه بخواهند بمکاتب نهاری شامل شوند با صرف نطر نمودن از حقوق لیلیه تبدیل شده می توانند فیصدی حاضری این چنین شاگردان مطابق فیصدی حاضری مکاتب نهاری بوده و در مورد شان حاضری هر دو مکتب در نظر گرفته میشود.
ماده سی ام
ادارات لیسه های که دارای دوره ابتدائی باشند مکلفیت دارند تا در موقع اخذ جدید الشمولان برویت تذکره تابعییت نام و ولدیت انرا  بصورت دقیق و صحت درج کتاب اساس نمایند و شاگردانیکه در جریان سال تعلیمی اصلاح نام می نمایند ادارات مکاتب بملاحظه تذکره تابعییت اصلاح نام کرده میتوانند .
ماد سی ویکم
شاگردانیکه از صنوف نهاری دوره ثانوی فارغ شده باشند و بعدا در اسم ولد شان در تذکره و اساس مکتب تفاوت دیده شود تفاوت آن برویت تذکره اصلاح ، مشروط براینکه تذکره دست داشته شاگرد همان تذکره دوره تحصیل آن در مکتب باشد در غیر آن بعد از ترتیب و ثیقه شرعی در اساس مکتب اسم و ولدیت آن اصلاح شده میتواند .

 

ب : شرایط شمول و انتخاب درلیلیه های ثانوی

ماده سی ودوم
فارغان مکاتب ابتدائی ولایات که در 10 کیلو متری محل سکونت انها متواسط و لیسه و همچنان شاگردان متوسط های که در ده کیلومتری محل سکونت آنها لیسه نباشد باساس لیاقت و درجه صنفی و یا باساس معیارهای که از طرف و زارت معارف تعیین میشود مطابق به سهمیه معینه بلیلیه های ثانوی تقسیمات میگردند.
ماده سی وسوم
شاگردان انتخابی لیلیه ها قبل از اعزام از طرف هئیات صحی معاینه و از صحت شان تصدیق میگردد.
ماده سی وچهارم
شاگردان ولایاتیکه استحقاق لیلیه های شان ثابت بوده و نخواسته باشند که به لیلیه شامل شوند از اولیای شان تعهد کتبی اخذ و عوض آنها از شاگردان دیگر به ترتیب بلند ترین درجه صنفی انتخاب میشوند.
ماده سی وپنجم
ریاست های معارف ولایات شهرت مکمل شاگردانیرا که مطابق سهمیه به لیلیه ها انتخاب شده اند
برویت تذکره تابعیت و سوابق تعلیمی طور سه نقله با نصت فوتو ترتیب نموده یک نقل آن را عنوانی مکتب لیلیه که شاگرد شامل میشوند و نقل دوم آنرا به ریاست تدریسات ثانوی وزارت معارف ارسال نموده نقل سوم آنرا بریاست معارف حفظ نمایند.
ماده سی وششم
کرایه و سفریه شاگردان مستحق لیلیه طبق لایحه و تعامل اداری از طرف شعبه مربوطه تادیه میگردد.
ماده سی وهفتم
معرفی شاگردان لیلیه سرحدی خوشحال خان و امثال آن مطابق به سهمیه از طریق وزارت معارف و وزارت سرحدات اقدامصورت میگیرد.
ماده سی وهشتم
هرگاه ثابت شود که شاگردان خلاف استحقاق در لیلیه شامل شده حق دوام تعلیم او از لیلیه سلب و بعد از تحقیق به اشخاص مسؤل جزای قانونی داده میشود این چنین شاگردان میتوانند به یکی از مکاتب نهاری شامل شوند .
ج : شرایط تادیب ، اخراج و انفکاک شاگردان
ماده سی ونهم
توصیه شفاهی ، تنقیص نمره تهذیب و اخراج موقت با ده روز صلاحیت مدیر مکتب و بیست روز صلاحیت مجلس معلمان بوده و در موارد ذیل صورت میگیرد .
1-    تهدید و بی اطاعتی در داخل مکتب .
2-    رسانیدن خساره عمومی بمکتب و لوازم مکتب .
3-    گریز از درس و عدم پایندی بدستورالعملهای مکتب .
4-    اخلال در ساعات تعلیمی و محیط مکتب .
5-    استعمال دخانیات در مکتب .
6-    آوردن آلات جارحه بمکتب به تشخیص هئیات تربیوی جهت سوء استفاده از آن .
7-    استعمال اشیای تجملی و آرایش در مکتب .
8-    آوردن آلات ناریه در مکتب .
ماده چهلم
اخراج قطعی شاگرد پس از تحقیق و تدقیق لازم از طرف شعب مربوط و اثبات جرم به تصویب مجلس معلمان و پیشنهادات ادارات مکاتب و منظوری ریاست تدریسات ثانوی در مرکز و ریاست های معارف در ولایات درموارد ذیل صورت میگیرد.
1-    تکرار اخراج موقت .
2-    تعدی و تعرض به هئیات تربیوی و تدریسی .
3-    حرکات ضد عفت و ارتکاب جنایت .
4-    هتک حرمت به نومیس ملی و مذهبی.
5-    اغوای شاگردان.
6-    استعمال مسکرات در داخل مکتب .
7-    آوردن الات ناریه و جارحه .
ماده چهل ویکم
شاگردیکه مریضی اش مانع تعلیم خودش و یا سرایت آن به دیگر شاگردان باشد به تشخیص دکتوران و تصدیق ادارات صحی اخراج میگردد و به ریاست امور صحی مرکز غرض تداوی اعزام میگردد در صورت صحت یابی و مساعدت سن و سال دو باره در زمینه شمول شاگرد اقدام میگردد.
ماده چهل ودوم
شاگردانیکه فوت مینمایند بعد از تصدیق ناحیه یا اهالی قریه مربوطه و تصدیق هئیات تدریسی و اداری مکتب بصورت فوت از مکتب منفک میگردند.
چهل و سوم
شاگردانیکه بعلت ناکامی متواتر و یا خواهش خودشان و یا عدم موجودیت صنف بلند تر از مکتب منفک می شوند باساس درخواست کتبی مراجع رسمی تصدیق تعلیمی در مرکز و ولایات از طریق ریاستهای معارف مربوطه داده میشود.
ماده چهل وچهارم
شاگردانیکه در مکا تب لیلیه بصورت نهاری تحیصل مینما یند طرزالعمل مکا تب نهاری در حصه اخرا ج آ نها اجرا ات میگر دد.
ماده چهل وپنجم
شاگردانیکه شامل مکا تب تعلیمات عمومی بوده و به دوام تعلیم خویش بنابرمعاذیرمعقول                رضایت نداشته باشند به در خو است خو د شا گرد وموافقه او لیا اوشان در مورد انفکاک شان اقدام میشود.
ماده چهل وششم
شاگردانیکه در مکا تب نسوان ازدواج مینما یند از مکتب منفک میگرد ند .
ماده چهل وهفتم
شاگردا نیکه سوابق تعلیمی خود را به منظور تحصیل درموسسا ت تعلیمی خارج از کشوراخذ                 میدارند ازلیست منفک میگردند.
ماده چهل هشتم
شاگردانیکه از مکتب  خارج میشوند از تادیه مصارف تعلیمی معا ف بوده ولی کتب درسی وغیره لوا زم را که در هما ن  سا ل ا خذ نموده ا ند تحو یل میدا ر ند.
ماده چهل و نهم
با انفاذ این لایحه،لایحه و متحدالمالهای قبلی در مورد شمول و اخراج شاگردان تمامأ ملغی قرارداده میشود.
قرارشرح فو ق لایحه اخراج و شمول شامل چهل ونه ماده ترتیب شد

 

لایحه ا متحا نا ت مکا تب ثا نو ی

این لایحه براسا س احکام مقام وزارت معارف دولت انتقالی اسلامی افغا نستان بمنظور تطبیق امتحان یکسان در تمام مکا تب تدریسات ثانوی وضع گردیده است .  
تعریف امتحان :
امتحان بحیث یکی از وسایل ارزیابی فعالیتهای درسی و آموزش شاگردان شناخته شده که موفقیت      نسبی شاگردان را توسط معیار نمرات تعیین میکند.
ماده اول
نوعیت امتحان : در مکاتب تدر یسا ت ثانوی به انواع ذیل امتحان اخذ میگردد :
الف: اساسی
ب :  لیا قت (یک صنف بالاتر)
ج :  سو یه
 د :  داوطلب (سا مع )
ماده  دوم
الف : ا متخا ن اسا سی به د و وقت ا خذ میگر د د ( امتخا ن و سط سا ل  و سا لا نه )
ب : امتحان لیاقت به استثنای صنوف دوازدهم درصورت تکمیل فیصدی نمرات (اعلی) اخذ میگردد.
ج : انتحان سویه اشخاصیکه پروگرام ابتدائی را بصورت خصوصی تعقیب کرده اند امتحان سویه یکی از صنو ف ابتدائی الی صنف ششم به شمول صنف شش را سپری کرده میتوانند .
د : امتخان داوطلب ( سا مع ) ا شخا صی که  بنا بر معاذیر از مکاتب رسما خارج شده باشند با در نظر دا شت  سوابق تعلیمی انتحان صنف مربوطه شان اخذ می گردد .
ماده سو م
سال تعلیمی اوقات و شیوه های امتحان :
الف: آغاز سال تعلیمی در مکاتب ثانوی سردسیر15 حوت و ختم آن اخیر عقرب سال آینده میباشد.
 ب : آغاز سال تعلیمی در مکاتب  بسیار سردسیر اول ثور و ختم آن پانرده عقرب میبا شد .    
 ج : آغاز سال تعلیمی در مکاتب گرمسیر پانزده سنبله وختم آن اخیر برج ثور سال آینده میباشد .
د : شروع سال تعلیمی شپی لیسه های سردسیر و گرم سیر دوم حمل بوده تا اخیر دلو دروس شان دوام می نما ید .
درس شپی لیسه ها در هفت ماه اول روزانه چهار ساعت تعلیمی و در ماه های بعدی روزانه سه سا عت تعلیمی میبا شد.
ماده چها رم
اوقات و شیوه های امتحا ن گرفتن :
الف : از شاگردان صنو ف (7-12) در طول سال تعلیمی دو مرتبه (وسط سال واخیر سا ل تعلیمی) امتحان گرفته میشو د.
ب : امتحان وسط سال در مکاتب ثانوی مناطق سرد سیر از پانزده سرطان الی اخیر سرطان و امتحا ن سالانه از اول قوس آغاز شده پانزده روز دوام میکند .
ج : امتحان اوسط سا ل در مکا تب ثانوی بسیار سردسیر از پانزده سرطان الی اخیر سرطان و امتحان سالانه  از اول عقرب شروع شده مدت دو هفته دوام میکند .
د : امتحان وسط سال در مکا تب ثانوی مناطق گرم سیراز پانزده جدی تا اخیر جدی امتحان سالانه  از اول جوزا الی مدت دو هفته دوام میکند .
ه : امتحان وسط سال در شپی لیسه ها پانزده سنبله شروع و تا اخیر سنبله دوام مینما ید .                    امتحان سالانه در شپی لیسه ها از اول برج حوت الی پانزده برج حوت بوده اما امتحان سالانه صنوف دوازدهم شپی لیسه ها پانزده برج دلو شروع تااول برج حوت دوام میکند شاگردان شپی لیسه ها از رخصتی ها ی تابستانی و زمستانی استفاده کرده نیمتوانند.     
امتحان داوطلبان (سا مع) در مناطق سردسیر و بسیارسرد سیرگرم سیر در موقع امتحان سالانه سا یر شاگردان مکاتب اخذ میگردد .
ماده پنجم
ا لف : امتحان شا گردان نا کام ء مشرو ط معذ رت چا نس ا ول صنوف دوازده سرد سیر از اول حوت الی مدت دو هفته اخذ میگردد.
ب : امتحان شاگردان مشروطه معذرتی و کاندیدان امتحان لیاقت متباقی صنوف مکاتب                ثانو ی سرد سیر در هفته قبل از شروف سال تعلیمی جدید مطابق تقسیم اوقا ت مرتبه اخذ میگردد.
ج : امتحان شا گردان مشروط معذرتی صنوف دوازده مکاتب مناطق گرم سیر دو هفته قبل از      شروع سال تعلیمی الی مدت دو هفته ا خذ میگردد .
د : امتحان شاگردان مشروط معذرتی کاندیدان امتحان لیاقت متباقی صنوف مکاتب ثانوی گرمیسدر دو هفته قبل از سا ل تعلیمی مطا بق تقسیم ا وقا ت مرتبه ا خذ مگر دد.
هـ : امتحان مشروطی و معذرتی سامعین در وقف امتحانا ت چانس دوم اخذ میگردد اما شاگردان
سامع امتحان لیا قت ندارند .
و : امتحان مضمون تربیت بدنی ، تدبیر منزل و کار عملی تقریری و عملی .
ز : امتحان مضمون قرآنکریم در صنوف 7-9 تقریری .
ک: امتحان مضامین لسان در صنوف 7-12 تقریری و تحریری .
ل :  امتحان مضمون زراعت و حرفه تحریری و عملی .
 م : امتحان سایر مضامین تحریری .
ن : وقت امتحان تحریری برای هر مضمون دو ساعت نجومی(60دقیقه ئی) میباشد .
ماده ششم :
ازکاندیدان امتحان لیا قت مطا بق پلا ن تعلیمی و مواد لایحه امتحان اخذ میگردد و از کاندیدان
امتحان لیا قت شپی لیسه ها و مواد ا ین امتحان اخذ میگردد .
ماده هفتم:
شاگردانی که امتحان صنف مربوط را طور داوطلب (سامع) سپری مینمایند امتحا ن آنها مطابق
پلان تعلیمی به ا ستثنای مضمون سپورت و تهذ یب اخذ میگردد.
ماده هشتم:
تعداد سوالات در امتحان وسط و سالانه به استثنای لسان وهند سه ده ، ده سوا ل از مضامین لسان وهندسه پنج ، پنج سوال به داخل دو گروپ برای هرصنف ترتیب میگردد .
ماده نهم:   
سوالات تحریری امتحان وسط سال نهائی (سالانه) صنوف 7-12 توسط معلم مضمون به داخل سه گروپ به تعداد شعبات هرصنف ترتیب و بعد از ملاحظه آمر دیپاتمنت مربوطه یک هفته قبل از امتحان انتخاب به اداره مکتب تقدیم میشود.
ماده دهم:
برای امتحان تقریری وسط سال و اخیرسال تعلیمی استاد مضمون از پروگرام تدریس شده برابر به تعداد شاگردان صنف سوال ها را در اوراق جداگانه درهرورق حاوی چهارسوال ترتیب کرده امتحان میگیرد از جمله چهار سوال سه سوال آنرا جواب میگوید.
ماده یازدهم :
سوالات تحریری برای امتحان سالانه صنوف دودزدهم مطابق پروگرام توسط معلم مضمون به مشوره آمر دیپارتمنت ترتیب شده بعد از ملاحظه شد اداره مکتب غرض انتخاب بریاست معارف ارسال و بعد از تعیین سوالات طور سربسته غرض اخذ امتحان به مکاتب ارسال میگردد.
ماده دوازدهم
مقامات صالحه و ریاست های معارف در صورت لزوم دید صلاحیت تعدیل سوالات امتحان مکاتب مربوط را مطابق پروگرام دارند.
ماده سیزدهم
شاگردیکه بنا بر معاذیر معقول در امتحانات وسط سال یا سالانه در امتحان یک یا چند مضمون حاضر شده نتواند در صورت ارائیه اسناد اصولی امتحان معذرتی شان بترتیب ذیل اخذ میگردد.
الف : تقسیم اوقات امتحان وسط سال شاگردان معذرتی در هفته اول جریان مکتب ترتیب شده و امتحان د رظرف دو هفته ختم میشود.
 ب : امتحان سالانه طلاب معذرتی در دوهفته قبل از شروع سال تعلیمی جدید گرفته میشود.
ماده چهاردهم 
شاگردانی که بنابر معاذیر معقول در چانس اول امتحان نهائی (سالانه) به کلی اشتراک کرده نتوانند امتحان شان د ر چانس دوم مطابق مواد این لایحه اخذ میگردد.
ماده پانزدهم
شاگردانی که بنابر معاذیر معقول در امتحان معذرتی وسط سال حاضر شده نتوانند از ایشان یک امتحان سالانه اخذ و از 100 برای شان نمره داده میشود در صورتیکه فیصدی حاضری سال تعلیمی را تکمیل نموده باشند.
ماده شانزدهم
معاذیر معقول عبارت اند از :
الف : مریضی عارضی .
  ب : رخصتی ضروری که ضرورتش مورد تأئید اداره مکتب واقع شده باشد .
  ج : مریضی دوامدار با تصدیق داکتر یا در جائیکه داکتر موجود نباشد به تصدیق اهالی و تائید کتبی ارگان مجل و رسمی همان محل اکتفا گردد.
   د : شاگردان مکلف اند تصدیق مریضی متفرق یا مسلسل خویش را از طریق مراجع صحی الی مدت 10 روز از تاریخ ختم مدت تصدیق جهت اجراات بعدی به اداره مکتب مربوطه بسپارند.
ماده هفدهم
شاگردانی که در موقع امتحان وسطی و یا نهای غایب باشند در شقه های مضامین ستون معینه اسم شان قید و در صورت عدم ارایه تصدیق اصولی غیر حاضر محسوب می گردد.
ماده هجدهم
شاگردانی که در جریان امتحان در یک یا چند مضمون نظر به معاذیر معقول حاضر امتحان شده نتوانند یا در اثنای امتحان مریض شوند منظوری غیابت آنها تا سه روز از صلاحیت آمر مکتب بوده اضافه تر از آن باید تمام ایام غیابت وی تصدیق اصولی حاضر و بعد از ملاحظه شد و امضای ریاست های معارف مرکز ی و ولیایات و مدیران معارف ولسوالی ها به اداره مکتب سپرده و شامل امتحان می گردند.
ماده نزدهم
نمرات امتحان اساسی وسط سال شاگردان صنوف 7 الی 12 د ر هر مضمون از 40 و د رامتحان سالانه به اساس 60 نمره تعیین و محاسبه میشود.
ماده بیستم
نمرات امتحان لیاقت از صنوف 7 الی 11 از 100 داده میشود.
ماده بیست ویکم 
از مضامین که امتحان نحریری و تقریری اخذ میگردد نمره تحریری امتحان اساسی وسط سال از صفر تا 25 و نمره تقریری از صفر تا 15 داده میشود .
ماده نیست ودوم 
از مضامین که در وسط سال تنها امتحان تحریری و تقریری و یا عملی اخذ میگردد از صفر تا 40 نمره داده میشود .
ماده بیست وسوم
در امتحان اساسی سالانه از مضامین ایکه بصورت تحریری و تقریری امتحان اخذ میشود نمره تحریری از صفر تا 40 نمره و تقریری از صفر تا 20 نمره داده میشود.
ماده بیست و چهارم
از مضامین ایکه در امتحان اساسی سالانه تنها امتخان تحریری تقریری و یا عملی اخذ میگردد از صفر تا 60 نمره داده میشود .
ماده بیست و پنجم
هرگاه امتحان لیاقت شاگردان بشکل تحریری و تقریری گرفته شود نمره تحریری از صفر تا 60 و نمره تتقریری از صفر تا 60 داده میشود .
ماده بیست و ششم
نمره کامیابی هر  کضمون در امتحان وسط سال از صنف 7 الی 12 از 40 نمره الی 16 و در امتحان سالانه در نتیجه نهائی یعنی از مجموعه نمرات امتحان وسط سال و سالانه از صد نمره چهل نمره میباشد .
ماده بیست وهفتم
نمره کامیابی هر مضمون در امتحان داوطلب از صنوف 7 الی 12 و همچنان نمره کامیابی لیاقت از 7 الی 11 از 100 نمره 40 نمره میباشد .
ماده بیست ونهم
نمرات امتحان اساسی شاگردان معذرتی صنوف 7 الی 12 در امتحان وسط سال از صفر تا 40 و در امتحان سالانه از صفر تا 60 و از شاگردان سامع از صفر تا 100 نمره داده میشود.
ماده سی ام
نمره تهذیب در امتحان اساسی برای شاگردان صنوف 7 الی 12 از طرف نگران های صنوف به ترتیب ذیل داده میشود .
الف : در امتحان وسط سال از 40 نمره و در امتحان سالانه از 60 نمره داده میشود .
  ب : اعطای نمره تهذیب بر علاوه غیر حاضری شاگردان نیز تاثیر بارز دارد .
   ج : تنقیص نمره تهذیب به اساس جز (ب) این ماده در امتحان وسط سال وسالانه بصورت جداگانه محاسبه میگردد.


شرایط شمول در امتحان سالانه

ماده سی ویکم
هرگاه شاگردان دوره متوسط و ثانوی نهاری (74 %) و از مکتب متوسطه ولیسه های لیلیه (80%) حاضری سال تعلیمی را تکمیل نمایند شامل امتحان سالانه شده میتوانند.
ماده سی ودوم
هرگاه شاگردان بنابر عذر معقول و ارائیه تصادیق اصولی در مکاتب متوسطه و ثانوی (75%) در مکاتب متوسطه و لیسه های لیلیه (80%) حاضری سال تعلیمی را تکمیل نکرده باشند با داشتن   (55%) حاضری در دوره متوسطه و ثانوی نهاری (60%) در لیلیه ها شامل امتحان اساسی سالانه شده متوانند.
ماده سی وسوم
شاگردانی که در مکاتب مسلکی در جریان سال تعلیمی بنابر معاذیر صحی به استناد تصدیق داکتر از مکتب منفک میشوند و یا شاگرد (ح ، ش) که بنا بر معذیر معقول از مکتب خارج شده باشند در مکاتب تدریسات ثانوی به ترتیب ذیل شامل شده میتوانند.
الف : اگر شاگرد در سال اول مکتب مسلکی باشد بدون تنزیل صنف که قبلا به اساس آن شامل مکتب مسلکی شده باشد شامل مکتب تعلیمات عمومی شده میتوانند.
  ب :  شاگردان سایر صنوف مکابت مسلکی به استثنای شاگردان ( ح ، ش) به یک صنف تنزیل شامل مکاتب متوسطه و لیسه های ثانوی شده میتوانند در صورتیکه پروگرام در س (ح ، ش) تغیر نماید مانند سایر مکاتب مسلکی به یک صنف تنزیل پذیرفته میشوند.
  ج :  اگر تبدیلی شاگردان مکاتب مسلکی و (ح ، ش) قبل از امتحان وسط سال صورت بگیرد در صورت تکمیل (50%) حاضری نیمه سال تعلیمی امتحان وسط سال باسایر شاگردان اخذ میگردد.
  د : اگرتبدیلی شاگردان مکاتب مسلکی و (ح ، ش) قبل از امتحان وسط سال بوده و (50%) حاضری نیمه اول سالتعلیمی را تکمیل نکرده باشند و یا بعد از امتحان وسط سال تبدیل شده باشد امتحان وسط سال وی در وقت امتحان سالانه و امتحان سالانه اودر چانس دوم اخذ میگردد.
  هـ :  شاگردان ذکر شده بند (ج ، و دال) ماده 33 این لایحه در صورتیکه (50%) حاضری سال تعلیمی مکتب دومی را تکمیل کرده بتونند شامل امتحان سالانه شده میتوانند .
ماده سی وچهارم
والدین شاگردانی که به صواب دید و تصدیق مقامات صالحه برای انجام امور رسمی بخارج کشور میروند و تقاضای سفر اولاد شانرا نیز با هود داشته باشند امتحان سالانه این گونه شاگردان در صورت تکمیل (50%) حاضری سال تعلیمی قبل از امتحان سالانه در مکاتب مربوط شان اخذ شده میتواند .
ماده سی وپنجم
شاگردان دوره متوسط ثانوی که به اساس تبدیلی والدین شان و یا شاگردانی که قبل از دوره تکمیل تحصیل  باز گشت ننمایند  اسناد تحصیلی را رسما با خود میاورند بعد از معادلت اسناد شان از طرف ریاست روابط بین المللی و کمسیون مؤظف حق شمول را در مکاتب تدریسات ثانوی حاصیل نمایند در آنصورت با داشتن (50%) حاضری سال تعلیمی شامل امتحان سالانه شده میتوانند .
ماده سی وششم
شاگردانی که نطر به معاذیر معقول از مرکز به ولایات و یا عکس آن در بین سال تعلیمی با تغییر مضمون لسان خارجی نقل مکان مینمایند امتحان مضمون لسان خارجی در مکتب دومی در دو هفته قبل از شروع سال تعلیمی جدید از آنها اخذ شده و از صد نمره داده میشود.
ماده سی و هفتم
هرگاه شاگردان مکاتب شهر کابل و مکاتب مربوطه ولایات نظر به معاذیر معقول با تغییر مضمون لسان خارجی از یک مکتب بمکتب مربوط معارف شهرو یا در داخل هر ولایت دیگر اخذ امتحان مضمون لسان خارجی شان مطابق ماده 36 این لایحه عمل میشود .
ماده سی وهشتم
شاگردانی که در جریان سال تعلیمی جدیدآ شامل مکتب میشوند فیصدی حاضری آنها از تاریخ شمول در صنف محاسبه و در صورت تکمیل (50%) حاضری در دوره متوسط و ثانوی نهاری و (60%) حاضری سال تعلیمی مکاتب لیلیه حق شمول در امتحان سالانه را دارند .
ماده سی ونهم
شاگردانی که به امر مقام وزارت معارف در داخل و یا خارج بوظایف دیگر غیر از دوام تحصیل طور خدمتی رسما توظیف شده باشند با داشتن حد اقل (55%) حاضری سال تعلیمی شامل امتحان سالانه شده میتوانند .
ماده چهلم
هرگاه شاگردانی که در بین سال تعلیمی از یک مکتب سرد سیر به سردسیر دیگر و یا از یک مکتب گرم سیر به مکتب گرم سیر دیگر تبدیل میشوند فیصد حاضری چنین شاگرد محاسبه برویت حاضری سه پارچه تبدیلی و ایام حاضری مکتب دومی مطابق ماده 31 این لایحه محاسبه میشود .
ماده چهل ویکم
شاگردانیکه مکتب مناطق سردسیر به گرم سیر و یا عکس آن بعد از ختم امتحان سالانه بمکتب دومی نقل مکان مینمایند با داشتن (50%) حاضری سال تعلیمی در مکتب دومی چانس شمول امتحان سالانه را حاصیل نموده میتوانند امتحان وسط سال شاگردان مذکور در موقع امتحان سالانه و امتحان سالانه انها با سایر شاگردان معذرتی در چانس دوم اخذ میشود هرگاه شاگرد امتحان مشروطی و معذرتی داشته باشد امتحان مشروطی و معذرتی وی درهفته اول سال تعلیمی جدید اخذ میگردد.
ماده چهل ودوم
امتحان چانس دوم شاگردان مشروط معذرتی و نقل مکانی از گرم سیر به مرد سیر و یا عکس آن در دو هفته بعد از شمول شان در مکتب دومی اخذ و حاضری شان در صورت موفقیت و عدم موفقیت از تاریخ و صول سه پارچه محاسبه میگردد.
ماده چهل وسوم
شاگردانی که قبل از شروع امتحان سالانه از مکتب سرد سیر و یا نهایت سرد سیر بمکاتب گرم سیر و یا عکس آن سه پارچه تبدیلی اخذ مینمایند در صورتیکه (75%) حاضری سسال تعلیمی را در مکتب اولی تکمیل کرده باشند امتحان شاگردان مذکور در 10 روز اول شمول وی در مکتب دومی اخذ میگردد امتحان بعدی وی در مکتب دومی باداشتن (50%) حاضری مطابق ماده (41) اخذ میگردد.
ماده چهل وچهارم
شاگردانی که از مکاتب گرم سیربه سرد سیر و یا عکس آن قبل از امتحان سالانه نقل مکان نمایند امتحان وسط سال و سالانه آنها با سایر شاگردان مکتب دومی اخذ و مکلف اند که (75%) حاضری سال تعلیمی را در مکتب اولی و دومی تکمیل نمایند .
ماده چهل وپنجم
شاگردانی که قبل از امتحان یا بعد از امتحان وسط سال از مکتب نهایت سردسیر به سرد سیر و یا از مکتب سرد سیر به نهایت سرد سیر تبدیل میشوند امتحان وسط و سالانه آنها مطابق شاگردان دیگر مکتب دومی اخذ میگردد . فیصدی حاضری چنین شاگردان از اول ثور که شروع سال تعلیمی مکاتب نهایت سرد سیراست محاسبه میشود.
ماده چهل وششم
شاگردانیکه قدرت تحیر مضامین را در امتحان برویت تتصدیق اصولی نداشته باشند از آنها امتحان تقریری و از شاگردانیکه توان تقریری را تداشته باشند به صورت تحریری امتحان گرفته شود.
ماده چهل وهفتم
فیصدی حاضری شاگردان شپی لیسه ها مانند سایر شاگردان مکاتب تدریسات ثانوی محاسبه میشود .
ماده چهل وهشتم
به داوطلب (سامع) بار اول تحت شرایط ذیل حق شمول در امتحانداده میشود.
الف : تصدیق مستند کامیابی صنف ما قبل خویش را با نصب فوتو، نمبر اساس، علت اخراج مکتب و تاریخ اخراج را ارائه نماید .
  ب : حد اقل سسماه قبل از امتحان سالانه رسما از مکتب خارج شده باشد.
   ج : دختران که در جریان سال تعلیمی ازدواج میکنند اسناد اصولی ازدواج خویش را قبل از امتحان سالانه مکاتب ارائه میدارند بدون در نظر داشت تکمیل ششماه حق شمولیت را در امتحان داوطلبی دارند .
   د : در خواستهای امتحان داوطلبی قبل امتحان داوطلبی پذیرفته میشود .
ماده چهل ونهم
ریاست های معارف داوطلب را بعد از تکمیل سوابق و طی مراحل اصولی آن غرض سپری کردن امتحان داوطلبی به مکاتب رسما معرفی میدارند .
ماده پنجاهم
شاگردانیکه از مکابت مسلکی خارج شده باشند هر گاه بخواهند امتحان داوطلبی را سپری نمایند با اکمال سایر  شرایط این لایحه به تنزیل یک صنف امتحان داوطلبی را سپری کرده میتوانند.
ماده پنجاه ویکم
از داوطلب که در چانس اول مراجعه ننموده و سابقه تعلیمی خود را تکمیل نکرده باشد در همان سال برایس اجازه امتحان چانس دوم داده نمیشود .
ماده پنجاه ودوم
از فارغ تحصیلان یک دوره مکمل مسلکی که بمنظور خاص تربیه شده اند امتحان داوطلبی گرفته نمیشود .


شرایط کامیابی مشروطی وناکامی

ماده پنجاه وسوم

شاگردان صنوف 7- 12 وقتی کامیاب امتحان سالانه شناخته میشوند که(50) مجموعه نمرات را در نتیجه امتحان نهایئ تکمیل کرده درهر یک از مضامین حدا قل 40 نمره ونمره تهذیب آنها 50 نمره باشد.
پنجاه وچهارم
شاگردانی که امتحان صنوف 7- 12 را طوری سامع میگذرانند وقتی کامیاب شناحته میشوند که (50%) مجموعه نمرات را در امتحان تکمیل کرده و در هریک از مضامین حداقل 40 نمره داشته باشند وشاگردانی که از صنوف 7-11 امتحان لیا قت میدهند در صورتی کامیاب شناحته میشوند که درتمام مضامین کمتر از 40 نمره ندا شته و(50) مجموعه نمرات را در امتحان تکمیل نمایند .
ماده پنجاه وپنجم:
درجه بندی شاگردان درصنوب باساس مجموعه نمرات آنها صورت میگرد درجه بندی شاگردان
غیرمسلمان که مضامین دینی را امتحان نمیدهند باساس فورومول ذ یل محاسبه میگردد .تعداد مضامین صنف ضرب درمجموع نمرات شاگردان غیر مسلمان تقسیم تعداد مضامین شاگرد غیرمسلمان.
تعداد مضامین صنف مربوط ضرب مجموعه نمرات شاگرد غیرمسلمان
تعداد مضامین غیرمسلمان
ماده پنجاه وششم:
اوسط عمومی برای درجه بندی شهادتنامه وتثبیت استحصال امتحان لیاقت شاگردان صنوف 7- 11 عبارت ا زمجموعه نمرات نهائی مضامین مربوط تقسیم تعداد مضامین قرار ذ یل تعین میگردد
الف: اوسط عمومی ا ز 85تا 100 اعلی
  ب: اوسط عمومی ا ز 70 تا 84عالی
ج : اوسط عمومی ا ز 50 تا 70 خوب
ماده پنجاه وهفتم :
اوسط نمرات شاگردان دوره متوسطه و لیسه 7 - 11 درامتحان نهائی حد اقل (85%) باشد میتوانند امتحان لیاقت صنف بالاتر را سپری نمایند.
ماده پنجاه وهشتم
فارغان صنوف نهم مکاتب متوسطه که شامل مکاتب لیسه میشوند درصورت که بخواهند امتحان لیاقت سپری نمایند طبق ماده (دوم جزء ب) ین لایحه درمکاتب جدیدا شامل میشوند امتحان داده میتوانند .
ماده پنجاه ونهم
شاگردان صنوف (7 -12) که در انتحان سالنه نصف مجموعه را پوره کرده در یک یا دوسه مضمون کمتر از چهل نمره داشته باشند مشروط شناخته میشود هرگاه شاگرد مذکور در امتحان مشوطی دریک مضمون از چهل نمره کمتر اخذ نماید ناکام محسوب میگردد.
ماده شصتم
شاگردان ناکام صنف دوازدهم در چانس دوم مضامین را امتحان میدهند که در آنها کمتر از 50 نمره اخذ کرده باشند.
ماده شصت ویکم
شاگردانیکه برویت تصادیق اصولی در چانس دوم امتحان را بشکل معذرتی سپری مینمایند نمرات امتحان معذرتی شان با نمرات وسط سال جمع شده و نتیجه گیری میشود.
ماده شصت ودوم
تقسیم اوقات امتحان اساسی ، لیاقت و داوطلب از طرف ادارات مکاتب مربوط ریاست های مرکز و ولایات طوری ترتیب میگردد که دریک روز تنها امتحان یک مضمون دریک صنف گرفته میشود.
ماده شصت وسوم
تقسیم اوقات امتحان سالانه مشروطی و معذرتی 10 روز قبل از شروع امتحان ترتیب و بعد از ملاحظه شد آمر مکتب بجای معینه آن نصب میگردد.
ماده شصت وچهارم
امتحان صنوف 7 – 12 توسط استاد مضمون و یک نفر ممیز به انتخاب آمر مکتب اخذ میگردد.
ماده شصت وپنجم
درعقب پاکت های سوالات امتحانات نام مضمون نوعیت امتحان نام استاد نام صنف و تاریخ ذکر میگردد.
ماده شصت وششم
پارچه های تتحریری و شقه های مضمون وار توسط اداره مکتب قبل از آغاز امتحان مهر و نشانی شد میگردد.
ماده شصت وهفتم
ادارات مکاتب مکلف هستند وقتا فوقتا مواد لایحه را به شاگردان مربوط توضیح نمایند.
ماده شصت وهشتم
در جریان امتحان محیط مکتب و صنف اخلال نشود و ورود اشخاص دیگر که مؤظف به کنترول امتحان نباشند درصحنه امتحان مجاز نیست .
ماده شصت ونهم
اشخاصیکه امتحان داوطلب (سامع) را سپری مینمایند مکلف هستند که نظم و دسپلین امتحان را جدا
مراعات نمایند و در صورت نقض نظم و دسپلین و اخلال به تصویب مجلس معلمان از سپری نمودن امتحان داو طلبی (سامع) محروم میگردند.
ماده هفتادم
بعد از امتحان تحریری استاد مضمون پارچه های امتحان را به اشتراک ممیز ارزیابی کرده اشتباهات شاگرد را نشانی و نمره هر سوال را تثبیت میکند اگر ارزیابی پارچه ها در طول روز تمام
نشود پارچه ها سر بسته به اداره مکتب سپرده میشود.
ماده هفتاد ویکم
صحنه امتحان طوری ترتیب و تنظیم گردد که زمینه نقل را به شاگردان فراهم نسازد هرگاه شاگرد بالفعل و مستند در نقل گرفته شود در همان مضمون برایش صفر داده میشود.
ماده هفتاد ودوم
نمرات شاگردان برویت پارچه ها ارزیابی شده بدون قلم خورده گی ، ترش در شقه های هر مضمون درج میشود و در آن استاد مضمون امضاء مینمایند.
ماده هفتاد وسوم
پارچه های تحریری امتحان وسط سال و سالانه شاگردان در صورتی تجدید نظر میشود که آنها عرایض عدم قناعت شان را بعد از ابلاغ نتایج تا سه روز تحریری به اداره مکتب بسپارند بعد از گذشت سه روز هیچ نوع شکایت در مورد تجدید نظر پارچه های تحریری قابل سمع نیست پارچه های تحریری امتحان لیاقت ، داوطلب (سامع) تجدید نظر شده نمیتواند.
ماده هفتاد وچهارم
یک شاگرد در امتحان وسط سال و سالانه (نهائی) بار اول تجدید نظر پارچه های دو مضمون را ادعا کرده میتواند درصورتیکه ادعایش ثابت نشود حق تجدید نظر پارچه های باقی مانده را ندارد هرگاه دریکی از مضامین ادعای شاگرد ثابت شود مضمون سوم آن تجدید نظر شده با مستحق شدن نمره در مضمون سوم ، تجدید نظر میگردد و به همین ترتیب عمل میشود.
ماده هفتاد وپنجم
هرگاه تفاوت بین نمره مضمون در مرحله اول و بعد از تجدید نظر چه به نفع و چه به ضرر شاگرد باشدمعلم مضمون به ترتیب ذیل مجازات میگردد.
الف : با تفاوت 5 -10 پاینت به استاد از طرف اداره مکتب توصیه میشود .
  ب : با تفاوت 11 ـ 20 پاینت اخطار داده میشود.
  ج : با تفاوت 20 -25 پاینت استاد مضمون کسر معاش میشود .
   د : اضافه از 20 پاینت دو روز کسر معاش و اگر ادعای شاگرد در مورد غلط ثابت گردید 10 پاینت از نمره تهذیب شاگرد کاسته میشود .
ماده هفتاد وششم
ادارات مکاتب یک نقل نمرات نتائیج (وسط سال و سالانه) صنوف 12 را بعد از نتیجه گیری با نمرات نهائی دو سال قبل صنف (10 -11) با نصب فوتو و یک نقل نمرات نهائی فارغان صنوف 9 خویش را از طریق ریاست های معارف به ریاست تدریسات ثانوی ارسال میدارند.
ماده هفتاد وهفتم 
جداول نتائیج در مکاتب توسط نگران های صنوف طوری سه نقله ترتیب و از طرف هیئات سه نفری تدقیق ، بررسی و بعد از اعلان نتائج به ریاست های معارف مربوطه فرستاده میشود بعد از تدقیق و بررسی یک یک نقل به ریاست تدریسات ثانوی ارسال میشود عدم ارسال نتائیج تحت شرایط معین اصولی شدیدا قابل بازخواست است .
ماده هفتاد وهشتم
نتائیج امتحان داو طلبان درظرف دو هفته در فورمه های معینه طوری سه نقله ترتیب و بریاست های معارف مربوطه ارسال میگردد . ریاست های معارف نتائیج داوطلبان صنوف نهائی را بعد از بررسی در ظرف 10 روز به ریاست تدریسات ثانوی ارسال میدارند.
ماده هفتاد ونهم
جداول نتائیج امتحانات چانس دوم که شامل امتحانات لیاقت ، مشروطی و معذرتی میباشد بعد از طی مراحل در ظرف دو هفته بعد از ختم امتحان به مرجع مربوطه گسیل میگردد.
ماده هشتادم
کامیابی صنوف نهائی لیسه های ثانوی امتحانات اساسی داوطلب بعد از تائید ریاست تدریسات ثانوی و کامیابی صنوف پایانتر از تائید ریاست های معارف مربوطه مدار اعتبار میباشد .
ماده هشتاد ویکم
پارچه های امتحان تحریری و شقه های مضمون دار مکاتب ، متوسطه و لیسه تایک سال در ادارات مکاتب نگهداری شده بعد لاز سپری شدن یک سال تحت نظر هیئات سه نفری حریق میگردد ولی کتاب ثبت نتائیج در ادارات مکاتب نگهداری میشود .
ماده هشتاد و دومنگرانهای هر صنف مکلف اند نتائیج امتحان مربوطه خود را بعد از ختم امتحان در مکاتب نهاری طی سه روز و در مکاتب لیلیه در ظرف یک روز در اطلاع نامه شاگردان درج کرده بعد از امضاء به اداره مکتب بسپارند اداره مکتب آنها را مهر و امضا نموده و به شاگردان ابلاغ و توزیع نمایند.
ماده هشتاد وسوم
اداره مکتب و نگرانهای صنفی مکلف اند از روی ثبت نتائیج نتیجه نهائی نمرات امتحان را بدون قلم خورده گی در کارت سوانح شان درج نمایند.
ماده هشتاد و چهارم
ادارات مکاتب مکلف اند که به معلمان مربوطه خویش تفهیم نمایند تا سوالات امتحانات صنوف 12 را بیست روز قبل از امتحان سالانه ترتیب کرده به اداره مکتب تسلیم نمایند و اداره مکتب آها را در مدت یک هفته بریاست معارف مربوطه غرض انتخاب ارسال بدارند.
ماده هشتاد وپنجم
در ترتیب سوالات امتحان معلم مضمون مکلف است تا پروگرام درسی را در نظر بگیرد .
ماده هشتاد وششم
شاگردانیکه به نمرات پارچه های تحریری چانس دوم ، مشروطی و معذرتی خود قناعت نداشته باشند با در نظر داشت ماده های 73 -74 در حصه تجدید نظر پارچه های شان اجراات صورت میگیرد.
ماده هشتاد  وهفتم
ادارات مکاتب مکلف اند تا لست شاگردان را که پارچه های شان تجدید نظر شده علاوه از اینکه نمرات آنها را در جداول نتائیج درج مینمایند با نتیجه و تقاوت نمرات ضم نتائیج عمومی به ریاست های معارف مربوطه بفرستند در صورت لزوم وصول راپور شکایات ریاست تدریسات ثانوی و ریاست های مربوطه پارچه های تجدید نظرشده را بررسی کرده  میتوانند .
ماده هشتاد وهشتم
در صورتیکه هئیات تجدید نظر با شاگردان نمره خلاف لیاقت داده شده باشد در آنصورت به هر یک از اعضای هئیات تجدید نظر طبق ماده 75 جزا تعیین میگردد.
ماده هشتاد و نهم
هرگاه در نمرات معلمان در چند مضمون برای یک یا چند شاگرد در تجدید نظر تفاوت نمره دیده شود معلمان مذکور جزای از آن مکتب تبدیل میگردند .
ماده نودهم
با انفاذ این لایحه در 89 ماده لوایح قبلی در رابطه به امتحانات ملغی قرر داده میشود .


لایحه شپی لیسه ها
ماده اول :
شپی لیسه ها عبارت اند از لیسه های است که بعد از وقت رسمی در آن تدریس صورت میگیرد.
ماده دوم :
شپی لیسه ها از صنف هفتم الی صنف دوازده هم شاگرد پذیرفته میتواند .
ماده سوم
کسانیکه خواهش شمول را در شپی لیسه ها بنمایند مکلف اند بخاطر تکمیل سوابق تعلیمی و فورمه های مربوط را طور دو نقله خانه پری کرده نقل اول آنرا خود شاگرد به اداره شپی لیسه تسلیم بدهد و نقل دوم آن از طرف اداره تصدیق کننده رسما به اداره شپی لیسه که شاگرد تحت تعلیم قرار میگیرد فرستاده میشود .
ماده چهارم
در شپی لیسه ها مامورین و سایر اشخاصیکه سویه تعلیمی آنها کمتر از بکلوریا یا صنف 7 الی 12 باشد شامل شده میتوانند اما شمول افسران و سربازان بعد از موافقه ارگانهای ذیصلاح مربوطه صورت میگیرد.
ماده پنجم
شاگردان لیسه ها به هر صنفیکه شامل باشد در صورت ظهور پزشک مکلف اند شامل خدمت عسکری شوند .
ماده ششم
د رشپی لیسه ها پروگرام درسی دوره ثانوی به استثنای مضمون تربیت بدنی تطبیق میشود پلان تعلیمی شپی لیسه ها مطابق پلان مطروحه تطبیق میشود .
ماده هفتم
شروع سال تعلیمی در شپی لیسه های سرد سیر و گرم سیر دوم حمل بوده و تا 5 حوت دوام مینماید.
ماده هشتم
درس شپی لیسه ها درهفت ماه اول روزانه چهار ساعت درسی و در پنج ماه اخیر سال روزانه سه ساعت درسی میباشد . شاگردان شپی لیسه ها از رخصتی های زمستانی و تابستانی استفاده کرده نمیتوانند .
ماده نهم
امتحان وسطی در شپی لیسه ها (15) سنبله شروع و تا اخیر سنبله دوام مینماید. امتحان سالانه شپی لیسه ها از اول الی (15) برج خوت بوده اما امتحان صنوف نهائی شپی لیسه ها نظر به امتحان کانکور پوهنتون از 15 برج الو شروع و تا اول برج خوت دوام میکند.
ماده دهم
امتحان شاگردان مشروطه و معذرتی شپی لیسه ها در دو هفته بعد از ابلاغ نتائیج امتحان سالانه اخذ میگردد.
ماده ایازدهم
فیصدی های حاضری شاگردان شپی لیسه ها مانند سایر شاگردان مکاتب تدریسات ثانوی محاسبه میشود.
ماده دوزدهم
شاگردان شپی لیسه ها بدون از شپی لیسه ها بدیگر مکاتب تبدیل شده نمیتوانند .
ماده سیزدهم
امتحان داوطلبی در شپی لیسه ها بدیگر مکاتب تبدیل شده نمیتوانند.
ماده چهاردهم
هرگاه شاگردی از شپی لیسه خارج شده باشد مطابق لایحه داوطلبان امتحان داوطلبی را سپری کرده نمیتوانند.
ماده پانزدهم
در صورتیکه شاگردان شپی لیسه خارج شده باشد مطابق لایحه داوطلبان امتحان داوطلبی را سپری کرده نمیتوانند.
ماده شانزدهم
به ناکامان دوساله شپی لیسه ها د رصورت تصویب مجلس معلمان در سال سوم چانس دوام تحصیل داده شده میتواند .
ماده هفدهم
به فارغان صنف  نهائی شپی لیسه ها عین امتیاز و حقوق فارغان صنف نهائی مکاتب تدریسات ثانوی داده میشود .
ماده هژدهم
شمول و اخراج و تبدیلی شاگردان شپی لیسه ها در مرکز و ولایات از طریق ریاست های معارف مربوطه صورت میگیرد.
ماده نزدهم
کسایسکه سیستم تعلیی یازده صنفی مکاتب ثانوی را تعقیب نموده باشند در صورت تقاضا شمول در شپی لیسه به عین صنف سیستم دوازده صنفی پذیرفته میشود.
ماده بیستم
شاگردانیکه مکاتب مسلکی خارج میشوند درصورت تقاضای شمول در شپی لیسه ها به یک صنف تنزیل پذیرفته میشوند.
ماده بیست ودوم
بانفاذ این لایحه لوایح مقرره قبلی شپی لیسه ها ملغی قرار داده میشود.

 

احکام عمومی

ماده اول
این لایحه به اساس حکم فقره (            ) ماده (             ) مقرره وزارت معارف وضع گردیده است .
ماده دوم
دیپارتمنت های مضامین یا انجمن های میتودیک معلمان شکل ابتدائی و اساسی سازماندهی کار پیداگوژیک معلمان بوده و هدف از تشکیل آن تحقیق اهداف عمومی تعلیم و تربیه مبتنی بر پالیسی تعلیمی و تربیتی دولت اسلامی و ایجاد شرائط مساعد آموزش سالم برای کودکان ، نو جوانان و جوانان میباشد.
ماده سوم
دیپارتمنت مضامین یا انجمن های میتودیک درین لایحه بنام دیپارتمنت ها یاد میگردند .
ماده چهارم
دیپارتمنت در مکاتب تعلیمات عمومی یک ارگان دایما فعال بخاطر ارتقای موثریت کار معلمان، بهبود کیفیت پروسه تعلیم و تربیه و پروسه تدریس میباشد هم آهنگی و انسجام را در کار معلمان بوجود میآورد فعالیت خلاق و مسبقل آنها را تقوبت نموده احساس و همکاری و مساعی مشترک و روحیه هم آهنگی را ایجاد نوقص ها را تشخیص و برای بهبود کار معلمان تدابیر اتخاذ مینماید.
ماده پنجم
دیپارتمنت ها همکار نزدیک به اداره های مکاتب بخصوص معاونیت ها تدریسی بوده در تطبیق موثرپلان ها و پروگرام های درسی ایجاد نظم و دسپلین سعی و مجاهدت مینماید.


شرایط تشکیل دیپارتمنتها

ماده ششم
در مکاتب تعلیمات عمومی دیپارتمنت های ذیل تشکیل میگردد.
1-    دیپارتمنت تعلیمات ابتدائی .
2-    دیپارتمنت علوم دینی .
3-    دیپارتمنت زبان و ادبیات پشتو .
4-    دیپارتمنت زبان و ادبیات دری .
5-    دیپارتمنت زبان و ادبیات خارجی اگر در مکتب و زبان خارجی تدریس شود هر کدام دیپارتمنت جداگانه تشکیل میشود.
6-    دیپارتمنت ریاضیات و فزیک و کارهای عملی .
7-    دیپارتمنتکیمیا و بیولوژی .
8-    دیپارتمنت تربیت بدنی .
9-    دیپارتمنت علوم اجتماعی .
ماده هفتم
دیپارتمنت ها در مکتب زمانی دائر میگردد که تعداد معلمان همان رشته کمتر از سه نفر نباشد .
ماده هشتم
در مکاتب ابتدائی، مکاتب متوسطه و ثانوی که تعداد معلمان کمتر از سه نفر باشد همه معلمان صنوف ابتدائی در یک دیپارتمنت تنظیم میشوند.
ماده نهم
هرگاه در یک مکتب دیپارتمنت تشکیل شده نتواند معلمان مکاتب همجوار یکه از همدیگر بیشتر از 3 کیلو متر فاصله نداشته باشند دریک دیپارتمنت تنظیم میشوند در غیر آن رهبری معلمان بوسیله معلمان بوسیله معلمان و معاونین تدریسی و یا میتودیست ریاست معارف صورت میگیرد .


شرایط تقرر آمر دیپارتمنت

ماده دهم
آمر دیپارتمنت از چمله معلمان تعیین میگردد که حد اقل سه سال سابقه کار داشته و دارای تجربه
علمی وملکی بوده و بتوانند اعضای دیپارتمنت را رهبری کند.
ماده ایازدهم
آمر دیپارتمنت برای سه سال از طرف اعضای دیپارتمنت انتخاب و منظوری آن از ریاست تعلیم وتربیه مربوطه توسط اداره مکتب حاصیل میگردد.
ماده دوازدهم
در دیپارتمنت دوره ابتدائی یکی از معلمان اصول صنفی که سیمینارهای مضامین مربوطه را گرفته باشد به حیث آمر دیپارتمنت انتخاب میگردد. آمر دیپارتمنت دوره ابتدائی وظیفه سر معلمی و یا معاونیت تدریسی همان دوره را نیز به عهده دارد.
ماده سیزدهم
در دوره متوسطه و ثانوی مکاتب تعلیمات عمومی ، معلمی به حیث آمر دیپارتمنت دوره ابتدائی وظیفه سر معلمی و یا معاونیت تدریسی همان دوره را نیز به عهده دارد.
ماده چهاردهم
آمر دیپارتمنت باید بیکی از زبان های خارجی بلدیت داشته باشد.
 

وظایف آمر دیپارتمنت

ماده پانزدهم
تهیه و ترتیب پلان کار دیپارتمنت از وظایف آمر دیپارتمنت است که به همکاری اعضا صورت میگیرد.
پلان کار دیپارتمنت ، بخش های عمده ذیل را احتوا میکند .
1-    اتخاذ تدابیر بخاطر تطبیق پروگرام درسی.
2-    ارزیابی از چگونگی تطبیق پروگرام های درسی .
3-    ارزیابی از نتایج امتحانات و سطح دانش شاگردان .
4-    اتخاذ تدابیر و سازماندهی ارتقای سطح دانش علمی و مسلکی دیپارتمنت از طریق مطالعه خودی و اکمال تخصص در پروسه کار .
5-    سازماندهی مطالعه اسناد لوایح و دساتیر و زارت معارف .
6-    تدویر مجالس و مباحثات علمی میتویک جهت رسانیدن کمک به اعضای دیپارتمنت و ارتقای مهارت های معلمان در کاربرد مواد درسی و وسایل لابراتواری.
7-    کمک ، مساعدت و رهنمائی معلمان جدید التقرر در دیپارتمنت مربوطه .
8-    بحث و مناقشه بر محتویات پروگرامهای درسی و کتب درسی و کتب رهنمای معلمان. مواد درسی و وسایل درسی ، نشرات علمی میتودیک .
9-    آماده گی بخاطر اشتراک در جلسه شورای پیداگوژیک.
10-    معرفی اعضای دیپارتمنت غرض اشتراک به کورسهای داخل خدمت و اکمال تخصص .
11-    نتیجه گیری از کارهای اعضای دیپارتمنت و طرح آن در جلسات دیپارتمنت .
12-    اتخاذ تدابیر بخاطر حفظ کار برد معقول کتاب درسی ، مواد درسی و سایر تجهیزات.
13-    سهمگیری و سازماندهی ، سیرهای علمی تعیین اهداف و محتویات آن نگرانها و معاون تربیوی و اداره مکتب .
ماده شانزدهم
آمر دیپارتمنت پلان کار سالانه و سال تعلیمی دیپارتمنت را طرح و آماده میسازد و آنرا قبل از شروع سال تعلیمی در جلسه دیپارتمنت مورد غور و مباحثه قرار میدهد و برای تقدیم به جلسه معلمان آماده میسازد.
ماده هفدهم
پلان کار دیپارتمنت براساس تحلیل وضع موجود تشخیص و وظایف بعدی طرح میشود . پلان تنها شامل عمومیت بوده بلکه وظایف انفرادی هر مکتب اعضای دیپارتمنت را در برمیگیرد.
ماده هژدهم
آمر دیپارتمنت مسؤل اجرای کار با کیفیت دیپارتمنت بوده بهترین تجربه دست آورد های پیداگوژیک اعضای دیپارتمنت را در جلسه آمر دیپارتمنت ها طرح و به اطلاع معاون تدریسی و یا میتودست مربوط میرساند.
ماده نزدهم
مساعی مشترک اعضای دیپارتمنت را جستجو وطرق حل پرابلم و مشلات را جلب مینماید.
ماده بیستم
به اشتراک اعضای دیپارتمنت برای شاگردان صنوف بالئی مکاتب وظیفه مشخص علمی و تحقیقی میدهد.
ماده بیست ویکم
اسناد ذیل را در دیپارتمنت جمع آوری و اعضای دیپارتمنت را به محتویات آنها آشنا میسازد .
1-    مطالعه مصوبات ، فیصله ها و مقررات ، احکام و فرامین دولتی د ررابطه با تعلیم و تربیه دولت انتقالی اسلامی افغانستان .
2-    اساس نامه مکاتب تعلیمات عمومی .
3-    پلان تعلیمی (فهرست مضمامین و ساعات درسی).
4-    لایحه امتحانات .
5-    لایحه شورای پیداگوژیک .
6-    لایحه وظایف دیپارتمنت ها .
7-    پلان کار سالانه دیپارتمنت ها.
8-    پلانها و اسنادیکه از طرف اداره مکتب و میتودست مربوطه داده میشود.
9-    کتاب های درسی و مضامین و رهنمای معلم.
10-    کتاب ثبت گزارشات و پروتوکول دیپارتمنت .
11-    مواد اضافی ممد درسی .
ماده بیست ودوم
در صورت ضرورت به جلسات کمیته والدین اشتراک میکند و توجه آنها را در امر رفع مشکلات و پرابلم های تعلیمی فرزندان شان جلب مینماید.
ماده بیست وسوم
به اعضای دیپارتمنت کمک های علمی میتودیک میرساند و با درنظرداشت نیازمندیهای علمی و مسلکی اعضای دیپارتمنت تدویر جلسات را روی موضوعات مشخص در باره تحدید و تربیت و اکمال تخصص و اعضای دیپارتمنت به اداره مکتب و میتودیست مربوطه پیشنهاد میکند.
ماده بیست وچهارم
در صورت غیابت یکی از اعضای دیپارتمنت عضو دیگر دیپارتمنت مربوطه را برای تدریس مضمون مربوطه مؤقتا تعیین میکند یا خود درغیابش تدریس مینماید.
ماده بیست وپنجم
هماهنگی در تطبیق پروگرامهای درسی بین کار معلمان که مضامین مربوطه دیپاتمنت را تدریس میکند بوجود میآورد.
ماده بیست وششم
روابط متقابل را با دیپارتمنت های دیگر غرض استفاده از تجارب همدیگر و حل پرابل م ها ایجاد مینماید .
ماده بیست وهفتم
در اخیر هر سال تعلیمی ضرورت کتاب های در سی مواد ، وسایل لاباتوار مضامین مربوطه را غرض تدارک به اداره مکتب میسپارد .

ماده بیست وهشتم 
در شروع و ختم سال تعلیمی از جریان توزیع و جمع آوری کتابهای درسی مضامین مربوط مشترکا با اعضای درپارتمنت مراقبت و وارسی مینماید.
ماده بیست ونهم
تطبیق همه اسناد و لوایح مربوطه را در دیپارتمنت خویش تامین میکند.
ماده سی ام
در مورد کرکترستیک و مشخصات اعضای دیپارتمنت و شاگردان صنوف مربوطه معلومات کافی میداشته باشد .
ماده سی ویکم
نظریات و پیشنهادات اعضای دیپارتمنت را به منظور طرج و تدوین ، تهیه و تغیر نصاب تعلیمی و یا تغیر کتابهای درسی کتابهای رهنمای معلمان و مواد ممد درسی ومواد لابراتواری به اداره مکتب و میتود ست مر بوطه میرساند.
ماده سی ودوم
آمردیپارتمنت خود نیز در جلسات اکمال تخصص معلمان اشتراک میکند .
ماده سی و سوم
به خاطر تدویر منظم جلسات دیپارتمنت مشترکا با اعضای دیپاتمنت تدابیر ذیل را اتخاذ میکند .
1-    اتخاذ آماده گی دقیق برای تدویر جلسه .
2-    رهبری جلسه دیپارتمنت بر اساس شیوه ها نورم های علمی .
3-    کنترول از اجرای فیصله ها وتصامیم جلسه .


صلاحیت های آمر دیپارتمنت

ماده سی وچهارم
طرح و ساوالهای امتحان از طرف معلمان مضامین صورت میگیرد ، بعد ازملاحظه شد و تائید آمر دیپارتمنت به اداره مکتب سپرده میشود .
ماده سی وپنجم
آمر دیپارتمنت در صورتیکه ضعیف و ناتوان درکار عضو دیپاتمنت احساس کند و عضو مربوط در بهبود اصلاح کار خود نکوشد پیشنهاد تعویض ویرا به موافقه میتودیست مربوط به اداره مکتب می سپارد .
ماده سی وششم
آمر دیپارتمنت درصورت لزوم اعضای دیپارتمنت را به کورسهای داخل خدمت موسسات تربیه معلم وسیمینار های اکمال تخضض معرفی میکند.
ماده سی وهفتم
آمر دیپارتمنت با رعایت مقرره تشویق مادی و معنوی معلمان اعضای دیپارتمنت خویش را غرض اخذ القاب به اداره مکتب پیشنهاد میکند.
ماده سی وهشتم
آمر دیپارتمنت از صورت حاضری دیپارتمنت کنترول بعمل مر آورد و نتیجه آنرا در صورتیکه قناعت بخش نباشد به اداره مکتب بصورت تحریری تقدیم و طالبه تجاویز لازم را میتماید.
ماده سی ونهم
مکلفیت درسی آمر دیپارتمنت دردوره متوسطه وثانوی مکابت تعلیمات عمومی هفته وار 10 -12 ساعت درسی است مکلفیت درسی آمر دیپاتمنت دوره ابتدائیه درهفته از طریق پیشبرد درسهای نمونه برای معلمان دروس اضافی برای شاگردان ضعیف و پیشبرد دروس درحالت غیابت معلمان تنظیم میگردد.
ماده چهلم
در صورتیکه آمر دیپارتمنت از کار معلمان مربوطه در دو وقت درسی وارسی نمایند روزانه مستحق دوساعت اضافه کاری میشوند.

 

جلسات دیپاتمنت
ماده چهل ویکم
جلسات یکی از اشکال سازماندهی کار دیپارتمنت که طبق هدایت مواد مندرجه این لایحه دایر میشود.
ماده چهل ودوم
جلسات فوق العاده دیپارتمنت بناره درخواست آمر دیپارتمنت و تائید اداره مکتب و میتودست مربوطه دایر میگردد.
ماه د وچهلو وسوم
ادارات مکا تب و میتودیست های مربوط نیز میتوانند جلسا ت فوق العاده دیپاتمنت در صورت ضرورت دایر نماید.
ماده چهل وچهارم:
هیچ نوع جلسه دیپا رتمنت در داخل وقت درسی دایر شده نمیتوا ند.
ماده چهل وپنجم
جلسات دیپارتمنت با جلسات شورای پیداگوژیک مکتب هماهنگ دایر میگردد اوقات جلسات دیپارتمنت عارتند از :-
1- قبل ازجلسه اولی شورای پیداگوژیک .
2- بعد ازتدویر اولی شورای پیداگوژیک در شروع سال تعلیمی .
3- قبل و بعد از ختم امتحان نهئی .
ماده چهل و ششم
جلسات دیپارتمنت اجزای مشخص میداشته باشد که آجندای جلسات دیپارتمنت بنا بر پیشنهاد آمر و اعضای دیپارتمنت در موارد معیین سال به ملاحظه ضرورت های موجود تثبیت میگردد در جلسات دیپارتمنت به مطالب ذیل تطمسم اتخاذ میگردد.

در جلسه اول

1- بحث هر پلان کار سالانه دیارتمنت و آماده ساختن آن غرض ارائه به جلسات شورای پیداگوژیک

 2- تشخیص و تقسیم وظایف و تعیین تقسیم اوقات درسی .
3- تحلیل از وضع موجود و کمبود و کمبود کتابهای درسی و مواد درسی اتخاذ و تدابیر بخاطرتوزیع کتاب های درسی .
4- معرفی کتابهای درسی جدید و سایر مواد درسی .
5- کمک به اعضای جدید التقرر دیپارتمنت .

در جلسه دوم

1- بحث مجدد پلان کار سالانه دیچارتمنت پس از تصویب شورای پیداگوژیک .
2- تشخیص وظایف اعضای دیپاتمنت پس از جلسه اولی شورای پیداگوژیک .
3- ارزیابی از تطبیق پروگرام های درسی و چگونگی تطبیق پلان کار دیپارتمنت .
4- آماده گی برای امتحانات، تهیه و ترتیب سوال ها ، نتیجه گیری از امتحانات.
5- تدابیر بخاطر ارتقای سویه علمی و مسلکی اعضای دیپارتمنت اکمال تخصص در پروسه کار و ارائیه لکچرها و خواندن مقالات .
آجندای تصامیم جلسات دیپارتمنت ثبت دفتر پروتوکول گردد جلسه عمومی و آمرین دیپارتمنت ها بعد از امتحان وسطی و نهائی تحت نظر معاون تدریسی ما مدیر مکتب دایرمیگردد.



فصل اول احکام نهائی

ماده چهل وهفتم
در صورتیکه آمر دیپارتمنت د راجرای وظایف محوله و تطبیق محتویات این لایحه موفق نباشد. براساس پیشنهاد اداره مکتب و موافقت میتویست ریاست تعلیم وتربیه مربوطه از وظیفه آمریت دیپارتمنت سبکدوش میگردد.
ماده چهل وهشتم
تصامیم د رجلسات دیپارتمنت بصورت رای گیری علنی بوده و به اکثریت آرا اتخاذ میشود. در صورت مساوی بودن رای اعضای دیپارتمنت رای آمر دیپارتمنت تعیین کننده است .
ماده چهل ونهم
در جلسات یکه آمر دیپارتمنت انتخاب میگردد مدیر یا معاون تدریسی مکتب نیز اشتراک میکند و حق رای دهی را دارد اگر رای موافق و مخالف اعضای دیپارتمنت مبنی بر تعیین آمر مساوی باشد ، رای مدیر یا معاون تعیین کننده میباشد .
ماده پنجاه هم
هرگاه در مکتب اتاق خارج از ضرورت صنوف درسی شاگردان موجود باشد اداره مکتب  برای هر دیپارتمنت یک اتاق و یا برای هر چند دیپارتمنت یک اتاق کار در اختیار میگذارد .
ماده پنجاه و یکم
این لایحه بتاریخ 1 / 6 / 1381  ترتیب گردید و بعد از تأئید جلسات رهبری مقام محترم وزارت قابل اجرا بوده بعد از تاریخ مذکود لایحه سابقه مدار اعتبار و قابل اجرا نمی باشد .  فصل اول
احکام عمومی

ماده اول :
این لایحه بمنظور تطبیق و تعمیل متوازن و یکسان تعلیمات عمومی د رسراسر کشور تعمیم و گسترش تجارب نیک و پسندیده معامان و سایر مامورین ، اجیران کار کنان عصه تعلیمی و تربیتی و تطبیق پروسه مطلوب آموزش و موثریت پروگرام های درسی مکاتب تعلیمات عمومی و طرزبکار انداختن مطلوب مواد درسی وضع شده است .
ماده دوم
نظارت تعلیمی و تربیتی عبارت از قابلیت و آمادگی برای رهنمائی معلمان ، مامورین و اجیران در روابط با پروسه تعلیمی و تربیتی میباشد و شامل ارتقای مهارتهای مسلکی معلمان ، انتخاب و تجدید به نظر اهداف تعلیمی و تربیتی مواد و وسایل درسی ، میتودهای درسی و ارزیابی پروسه آموزش میگردد. مشاهده مستقیم و دقیق فعالیت های معلمان و شاگردان را در جریان درس در بر دارد.
ماده سوم
نظارت چی تعلیمی و تربیتی شخصی است که پیرامون اهداف ، نصاب تعلیمی و تربیتی و ساختار مکاتب ، تعلیمات و میتودهای عمومی و اختصاصی تدریس معلومات کافی داشته باشد قدرت و توانمندی رهبری سازماندهی و کنترول از اجرای وظایف سپرده شده را دارا بوده و درتطبیق پلان های تعلیمی و تربیتی ، محتویات کتب درسی و کتب رهنمای معلمان ، بهبود کیفیت تعلیمی و تربیتی و تدریس ، ارتفای متداوم سطح آموزش شاگردان و کار برد سالم مواد ممد درسی سهم فعال و اثرمند گیرد.
ماده چهارم
اعضای علمی تعلیمات عمومی، نظارت چیان تعلیمی و تربیتی مرکزی، میتودست ها، سوپرویزران ساینس و آمران تربیت بدنی اعضای نظارت تعلیمی و تربیتی مکاتب اند.
ماده پنجم
درین لایحه هر یک ازنظارت چیان تعلیمی وتربیتی بنام نظارت چی یاد میشود.


فصل دوم - اوصاف، شرایط و معیار تعیین وظایف نظارت چی

ماده ششم     اوصاف :
1- دارای اخلق حمیده و اوصاف پسندسده اسلامی باشد.
2- به نفس خود مسلط و اسرار اداره را حفظ کند.
3- پابندی بوظیفه داشته قدرت ابتکار و نو آوری را دارا باشد .
4- توانائی تطبیق دقیق پلان داده شده را در انجام وظایف محوله را به نحو مطلوب داشته باشد .
5- نظارت چی مکلف است تا سطح دانش مسلکی و اداری خویش را همه جانبه بالاببرد.
6- امور مکاتب را بصورت درست سازماندهی و روحیه همکاری و تعاون را درهر مکتب ارتقا دهد.
7- به پروگرامهای تعلیمی و تربیتی مکاتب آشنا و میتودهای مختلف درسی را به نحو شایسته بداند.
8- به پالیسی و ساختار اهداف تعلیم و تربیه مکاتب دو لت اسلامی آشنابوده خصصا قوانین ، مقرره ها اساس نامه ها  لوایح ، طرز العملها و هدایات مربوط بوظیفه خودرا کاملا بداند .
9- در رشته اختصاصی خود وارد و میتودهای عمومی و خصوصی تدریس را بداند.
ماده هفتم     شرایط
1- نظارتچی مرکزی دارای درجه تحصیل لیسانس و نظارت چی مکاتب حد اقل فارغان صنف 14 موسسات تربیه معلم باشد.
2- نظارت چیان با حفظ حقوق معلمی مقرر میشوند.
3- در ریاست معارف هر ولایت یک نفر بنام آمر نظارت به حفظ حقوق معلمی با در نظرداشت ماده هفتم این لایحه اجرای وظیفه میکند .


فصل سوم - وظایف نظارت چییان مکاتب ابتدائی و ثانوی

ماده نهم
نظارت چیان مکاتب باید نام، موقعیت، نوعیت و فاصله مکاتب مربوط را از ریاست معارف با تعداد شعبات احصائیه شاگردان، معلمان درجه تحصیل، رشته تحصیل، مدت کار و سایر خصوصیات معلمان و سایر مامورین و اجیران را با خود داشته باشند.
ماده دهم
در طول سال تعلیمی در حالت عادی سه مرتبه از مکتب های مربوط خود بازدید بعمل میآورند.
مرحله اول و دوم بیشتر جنبه کمک و رهنمائی را داشته و در مرحله سوم امور تدریسی مکتب به اساس این لایحه ارزیابی میگردد.
ماده ایازدهم
بازدید اول از شروع سال تعلیمی آغاز میگردد و نظارت چیان درین بازدید نکته های ذیل را مد نظر بگیرند .
1- هدایات قبلی اداری و تدریسیس را بصورت دقیق بررسی و تعقیب بنمایند .
2- تقسیم اوقات هفته وار درسی را نظر به رشته تحصیل ، مکلفیت معلمان و صورت صنف بندی را نظر به نورم و وضع تعمیر مکتب تحت مطالعه قرار داده و در صورت لزوم تغییرات مثبت را بوجود بیاورند.
3- اجراات اداره مکتب مربوطه را در مورد آوردن بموقع کتب و سایر مواد درسی و ممد درسی ملاحظه و تطبیق طرزالعمل توزیف و جمع آوری کتابها را از نظر گذشتانده و رهنمائی بنمایند.
4- تطبیق طرزالعمل امتیازات تشویقی برای معلمانیکه کارهای فوق العاده را انجام داده اند مد نظر بگیرند .
5- مکلفیت و کار آمران شعبات ، پلان کار مجلس معلمان و نگرانهای صنوف و طرز کار کمیته های مربوطه را از نظر گذشتانده و رهنمائی مینمایند.
6- تعداد جدید الشمولان صنوف اول را با مقایسه سال گذشته و جدید الشمولان سایر دوره ها را بروشنی لوایح مطالعه ، کتب حاضری شاگردان چند صنف را بشکل نمونه وی با کتاب اساسی مقایسه نقایص را برملا و اصلاح آن را به سر معلمان وظیفه بدهند ، همچنان در مورد اسناد شاگردان فارغ ، اخراجی، تبدیلی نظر اندازی نموده رهنمائی مینمایند.
7- سوابق متعلمین نقل مکانی را مطالعه کنند خلاها را برجسته و برای رفع آن به اشخاص مسؤول را هدایت دهند.
8- کارت های سونح شاگردان را بصورت نمونه ئی یعنی چند شعبه مربوط به یک سرمعلم را از نزدیک مشاهده نموده نموده نواقص را بیرون نویس و در رفع آن به سرمعلمان و نگرانهای صنوف رهنمائی مینمایند.
9- پلان فعالیتهای ماورای درسی و مصروفیت های سالم شاگردان را از نزدیک دیده و برای بهبود و غنامندی آن مشوره های لازم دهند.
10- تطبیق کتب درسی و کتب رهنمائی معلمان را ارزیابی نموره صورت تطبیق بهتر آن را هدایت میدهند.
11- از تطبیق یکسان تمام اسناد تعلیمی از قبیل لایحه ها طرزالعمل ها، رهنمودها و متحدالمال ها کنترول بعمل میآورند .
12- طرز استفاده از لابراتوارها و کتابخانه ها را بصورت رقیق مشاهده در حصه استفاده بهتر آن رهنمائی های لازم نمائیند .13- در مورد نظارت عمومی مکاتب وحفظ صحت شاگردان اطمینان حاصل نمودن توجه تمام منسوبین مکاتب را درین زمینه جلب مینمایند .
14- نظارت چیان در هنگام بازدید هر گاه به موضوعات خارج ار حیطه صلاحیت شان روبرو گردند بالا درنگ جریان را بصورت رسمی در مرکز بریاست تفتیش و در ولایات بریاست های معارف وسایر مراجع مربوط اطلاع بدهند.
15- نظریات و پیشنهادات های سالم معلمان و سایر منسوبین مکاتب را در مورد کتب ومواد درسی جمع آوری و آنرا از طریق ریاست های معارف بریاست های مربوط وزارت معارف انتقال دهند.
16- موضوع آب آشامیدنی ، ترمیم میز و چوکی شاگردان، نگهداری کتب درسی وسایر لوازم مکابت را از تزدیک دیده درزمینه رهنمود های مشخص را ردهند.
17- موجودیت کتاب اساسی ، کتاب اطلاع ، کتاب مجلس معلمان ، کتاب معاینه عمومی و معاینه آمر مکتب ، کتاب توزیع سامان ، کتاب ثبت واقعات ، ترقی های تعلیم ، کتاب ثبت پروتوکول های مجلس معلمان ، کتاب تاریخچه مکتب ، کتاب ثبت فیصله های کمسته های هفت گانه ، کتابمفهمه با اولیای شاگردان ، کتاب سه پارچه تبدیلی کتاب ثبت تقسیم اوقات ، کتاب ثبت معاشات ، کتاب ثبت هدایات و کتاب ثبت حاضری هفته وار شاگردان و سایر کتب اداری را ارزیابی و هدایات لازمه بدهند.
18- اجراات ادارات مکاتب را در مورد پیشنهادات رسمی که از مکتب شان صورت گرفته مشاهده کنند .
19- از اجراات مکاتب مربوطه در بخش سواد آموزی و فعالیتهای که در زمینه صورت گرفته کنترول بعمل بیاورند.
20- پارچه های امتحان سالانه بعضی مضامین را با شقه ها  جداول عمومی نتایج به صورت قیدی تطبیق مینماید.
21- پارچه های شاگردانی که امتحان سویه و لیاقت داده اند بصورت قیدی وارسی کنند.
22- در صورت مساعدت شرایط از اولیای شاگردان، والی ولایت، ولسوال وسایر منسوبین که صاحب نظر در تعلیم وتربیه باشند تحت نظر خود دعوت بعمل آورده و همکاری های آنها را در بهبود وضع آموزشی شاگردان و تقویت بنیه مالی مکتب جلب کنند.
23- در ختم بازدید با هئیات اداری و تدریسی مکتب جلسه دایر، نواقص و خوبیها را برجسته ساخته و تشریک مساعی همه جانبه را در رفع نواقص و بهبود وضع مکتب جلب مینمایند .
24- کار و فعالیت های خود را به صورت بهتر و خوبتر در کتاب معاینه درج بنمایند.
ماده دوازدهم           بازدید دوم نظارتچی از مکتب
که بیشتر جنبه رهنمائی و همکاری را باهئیات اداری و تدریسی در بر دارد از شروع ماه چهارم سال تعلیمی آغاز میگردد و شامل این موضوعات میباشد.
1- تطبیق هدایات و رهنمودیهای قبلی را مشاهده و تعقیب مینمایند.
2- از دروس شاگردان و کار معلمان در صنف ارزیابی بعمل میاورند.
3- تطبیق کتب درسی به مفردات درسی و اندازه خوانده شده را با در نظر داشت وقت شپری شده وارسی مینمایند.
4- پلان های درسی معلمان را مشاهده و درتنضیم درست آن ، ایشان را یاری میرسانند.
5- اساسات عمده پلان درسی را توضیج و درس نمونه ئی میدهد و در ختم درس بالی نکات قوی و ضعیف درس مناقشه را براه اندازند.
6- در مورد استفتاده از مواد محلی و محیطی در عمل تدریس به معلمان مربوط رهنمائی مینمایند.
7- از صورت دادن کار خانه گی معلمان به شاگردان کنترول به عمل بیاورند.
8- کارمعلمان و سایر منسوبین مکتب را با شاگردان ضعیف و شیوه ها و میتودهای آن وارسی در زمینه خود نیز رهنمودها بدهند .
9- موضوع استفاده از کتب درسی لابراتوار ها و کتاب خانه ها را مکررا وارسی و کار اداره مکتب و هئیات تدریسی را در غنا مندی آن مطالعه و نظارت نمایند .
10- فعالیت های تعلیمی و تربیتی مکتب ، کمیته های تعلمی و تربیتی ، نگران ها ی صنوف آمران شعبات را مورد مطالعه قرار داده و برای بهبود کار آنها رهنمودهای لازم بدهند.
11- فعالیت های ماورای درسی و مصروفیت های سالم شاگردان و کار هئیات اداری و تدریسی را مطابق مواد تعلیمات نامه ها ملاحظه نموده و برای بهبود آن رهنمائی همه جانبه و مثمر نمایند.
12- شیوه های جلوگیری از ضایعات درسی و پر گردن ساعات درسی معلمان غیب را در یک روز معینه به دادن ساعت درسی معلمان کمبود به صورت حق الزجمه به سایر معلمان وارسی نمایند.
13- کتاب حاضری معلمان را با ترقی های تعلیم تطبیق و کار هئیات اداری را در مورد ملاحظه شد ترقی های تعلیم وارسی نمایند.
14- وظایف روز مره معلمان را در نظم و دسپلین مکتب وارسی نمایند.
15- در مورد کمک های که در مکتب صورت گرفته آیا طبق موازین مراتب این کمک ها طی شده است د رصورت عدم آن موضوع را به صورت مستند رسما خبر و اطلاع بدهند .
16- مشکلاتی را که حل آن به مردم و محیط ارتباط دارد تشخیص و برای رفع آن به مشوره و لسوال و مقام ولایت و اشخاص معارف دوست را دعوت و همکاری آنها را در مورد مطالبه نمایند.
17- کار ولسوال و یا مقام ولایت را در مورد تعلیم وتربیه مطالعه و در را پور خود از آن انعکاس بدهند .
18- طرزالعمل توزیع و جمع آوری کتب را به شاگردان وارسی نمایند.
19- ارسال احصئیه ها و سایر معلومات ضروری مراجع ذیربط ارگانهای مربوط را از نظر بگذرانند .
20- در ختم بازدید با هیات تدریسی و اداری تشکیل جلسه داده خوبی ها و نواقص کار را در جلسه برجسته ساخته و در رفع مشکلات همکاری تمام منسوبین مربوط را جلب نمایند.
ماده سیزدهم
در مرحله بازدید سوم نظارتچی کار معلمان ، سر معلمان ، معاونین ، آمران و سایر منسوبین مکتب را ارزیابی نموده در صورت موجودیت نواقص و اجراات خلاف مقررات موضوع را در راپور خویش انعکاس داده به مراجع مربوط تفویض مینمایند.
1- این ارزیابی در سه ماه اخیر سال تعلیمی عملی گردد.
2- سازماندهی و تسریع امور ارزیابی ذریعه نظارت چی مربوط انجام می یابد .
3- دوسیه های ارزیابی دوماه قبل از شروع سال جدید تعلیمی به صورت مکمل ترتیب و به کمیسیون تدقیق که مرکب از (معاون تدریسی آمر نظارت و دو نفر نظارت چی سابقه دار و مجرب) سپرده . و کمیسیون تدقیق در عرصه یکماه آنرا تدقیق و موضوعات قابل هدایت را به مکابت خبر بدهند.
4- هرگاه در دوسیه های ارزیابی تدریسی معلمان مکافات و مجازات متوجه آنان شود بعد از منظوری مقامات صلاحیت دار طرف تطبیق قرار گرفته و نتیجه تثبیت شده آن طبق مقرره به دفاتر سوانح آنان در ج می گردد.
ماده چهاردهم
به منظور ارزیابی پروسه تدریس معلمان و آموزش شاگردان نظارت چیهای ریاست های معارف دو اصل ذیل را مد نظر بگیرند .
1- ارزیابی پروسه تدریس معلم د رداخل صنف طبق صفحه (1) فورمه ارزیابی .
2- درزیابی کار معلمان از نگاه سویه تعلیمی شاگردان طبق محتوای ورقه (2).
ماده پانزدهم
1- در دوره اول مککاتب ابتدائی ( اصول صنفی ) ارزیابی کار معلم از نگاه سویه تعلیمی شاگردانش طوری صورت بگیرد که از تمام شاگردان امتحان تقرری بخصوص در مضامین لسان ، حساب ، خط و علوم دینی اخذ گردد مجموع نمرات شاگردان را تقسیم تعداد آنها نموده خارج قسمت به دست آمده در موفقیت معلم موثر است .
2- در دوره دوم ابتدائی و صنوف بالاتر از آن ( متوسطه و لیسه ) که تدریس مضمون وار صورت میگیرد . از مضمون یک معلم بصورت قیری از یکتعداد شاگردان اعلی ، اوسط و ادنا در یک صنف به مشوره معلم مربوطه امتحان تحریری اخذ گردد، مجموع نمرات را تقسیم تعداد شاگردانی که امتحان از آن گرفته شده و اوسط نمره بدست آمده در موفقیت معلم موثر است ، تسریع امور و سازماندهی ارزیابی به نظارتچیان مکاتب مربوطه ارتباط ادرد .
3- نطارتچی در ساختن سوال ها دقت لازم را به خرچ دهد و سوال ها را از درس های خوانده شده بصورت مختصر بسازد ، و تعدادسوال ها در مضمون ها ی زبان و هندسه پنج، پنج در سایر مضامین از ده سوال کمتر نباشد . برای هر گروپ پنج سواله 20 نمره و برای هر گروپ ده سواله 10نمره مد نظر گرفته شود .
ماده شانزدهم       تعیین نمره لیاقت معلم
برای تعیین نمره لیاقت معلم نظارت چی باید عملیه تدریس یک معلم را برای یک ساعت درسی طبق محتویات صفحه اول فورمه ارزیابی معلم مورد ارزیابی قرار دهد و برای هر یک از معیار های 25 گانه چهار نمره مد نظر گرفته شود .
ماده هفدهم
برای دریافت نتیجه نهائی ارزیابی کار معلم نمره لیاقت شاگردان با نمره لیاقت معلم جمع و تقسیم دو گردد.
ماده هژدهم
1- در صورت گرفتن نمره (85) تا (100) مستحق تحسین نامه درجه (2) میگردد.
2- در صورت گرفتن نمره 65 تا 84 مستحق تحسین نامه میگردد.
3- نمره های 50 تا 64 ایفای وظیفه میباشد.
4- نمره 40 تا 49 توصیه میباشد.
5- نمره 30 تا 39 اهطار میباشد .
6- نمره 20 تا 29 یک روز کسر معاش میباشد .
7- نمره 10 تا 19 دو روز کسر معاش میباشد .
8- نمره  9 تا 10 مرتبه اول پنج روز کسر معاش میباشد .
9- هرگاه معلمان در سال دوم ارزیابی نمره های فقره های 5 -6-7-8 اخذ نمایند از وظیفه معلمی منفصل گردند .
ماده نزدهم
نظارت چی در ختم ارزیابی نظر اصلاحی خویش را راجع به تمام امور مکتب در کتاب معاینه بنویسد ، و هم آنچه را ایجاد میکند به ریاست معارف رسما خبربدهد .

 

فصل چهارم - وظایف نظارتچیان تعلیمی مرکز ولایات
( ابتدائی و ثانوی )


ماده بیستم
نظارت چی مرکز آگاهی ازپالیسی ، اهداف و ساختار نظام تعلیمی و تربیتی در دولت انتقالی اسلامی افغانستان داشته باشند.
ماده بیست و یکم
نظارت چی مرکز از نتیجه کار نظارت چی های مکاتب ریاست های معارف ولایات و شهر کابل مطابق به مواد مندرج این فصل و لایحه نظارتچیان وارسی می نمایند .
ماده بیست ودوم
نظارت چی مرکزی بمنظور کمک و مساعدت به نظارت چیان مکاتب مربوط در حین ارزیابی امور مکاتب یک مکتب را بصورت مشترک ارزیابی و رهنمائی لازم مینمایند.
ماده بیست وسوم
نظارت چیان مرکزی از دوسیه های ترتیب شده مکاتب در مورد مکافات و مجازات معلمان مکاتب در ریاست های معارف وارسی و شیوه های بهتر اجراات نظارت چیان مکاتب را به آنها رهنمائی مینمایند و نتیجه را بریاست های مربوط گزارش بدهند.
ماده بیست وچهارم
اجراات رؤسا و معاونین تدریسی معارف ولایت و شهر کابل را در امور علمی و تدریسی وارسی از نتیجه کارشان بریاست های مربوط گزارش دهند .
ماده بیست وپنجم
پلان کار ریاست های معارف ولایات و شهر کابل را در امور تدریسی مطالعه و برای بهبود آن رهنمائی و مساعدت نمایند.
ماده بیست ششم
موجودیت و صورت تطبیق لایحه ها ، مقرره ها اساسنامه ها احکام ، متحدالمال ها ، طرزالعمل ها ، فرامین ، قوانین و سایر موازین بخش تعلیمی و تربیتی را در ریاست های معارف ولایات و شهرکابل وارسی مینمایند.
ماده بیست وهفتم                         
در مورد انتخاب خوبترین و ممتازترین معلمان و اداره چیان مطابق به فورمه های ارزیابی شده نظارت چیان مربوط معلومات دقیق کسب و فعالیتهای عمده معلمان مذکور را به صورت مستند بنگارند.
ماده بیست وهشتم
موضوع نصب و تقرر کادر ها یتدریسی و آمران مکاتب را با در نظر داشت مواد ششم و هفتم فقره دوم این لایحه تحت مطالعه قرار داده و نتیجه را به ریاست های مربوط گذارش دهند.
ماده بیست ونهم
چگونگی تدارک و توزیع کتب و وسایل درسی را که آیا به وقت و زمان آن صورت گرفته است یا نه وارسی مینمایند.
ماده سی ام
تقدامات ریاست های معارف ولایات و شهر کابل را در مورد بالا بردن سطح دانش معلمان و شاگردان مشاهده نمایند.
ماده سی ویکم
ابتکارات سالم و سودمند ریاست های معارف و لایات و شهر کابل را غرض انتقال تجارب نیک از یک مکتب به دیگر ، تحلیل دقیق نموده در جهت تعمیم آن سعی لازم به عمل می آورند.
ماده سی ودوم
اجراات ریاست های معارف ولایات و شهر کابل را در مورد تاسیسات جدید و ادغام مکابت جلب کمک های همه جانبه مردم را در زمینه اعمار ، ترمیم ، تجهزات و تقویت صندوق معلمان طبق لوایح و مقررات موضوعه وارسی نمایند.
ماده سی وسوم
از صورت تقسی م وظایف اعضای نظارت معاونین تدریسی و روسای معارف ولایات و شهر کابل وارسی بعمل میآورند.
ماده سی وچهارم
احصائیه دقیق معلمان و شاگردان و سایر منسوبین ریاست های معارف ولایات و شهر کابل را جمع آوری و بریاست های مربوط رسما گذارش دهند.
ماده سی وپنجم
از تطبیق هدایات و رهنمود هایکه امور تعلیم وتربیه از ارگانها به ریاست های معارف و ولایات و شهر کابل داده شده است کنترول جدی نموده نتیجه را به مراجع ذیصلاح گذارش دهند.
ماده سی وششم
از آنجایکه نظارت چی مرکزی نمتواند تمام مکابت یک ولایت را از هر نگاه بررسی نماید بنابرآن برای بر آوردن این مامول مکاتب نمونه ئی انتخاب و ممطابق به مواد 11- 12 و فورمه های نمبر (1- 2) وارسی و فشرده فعالیت و هدایات لازم را درکتاب معاینه مکاتب درج و نتیجه را بمراجع مربوطه گذارش دهند.

 

فصل پنجم - احکام نهائی

ماده سی وهفتم
نظارت چی مرکزی در ختم تمام فعالیت ها ، وارسی ها ، و اجراات خویش را در یک دوسیه جداگانه تثبیت و در مورد مکافات و مجازات روسای معارف ، آمران نظارت ، معلمان و سایرکارکنان مکاتب پیشنهاد و گذارش رسمی دهند.
ماده سی وهشتم
نظارت چی مرکزی در هنگام ارزیابی ازبی طرفی و بی غرضی کامل کار گرفته و هدف اساسی ارزیابی او باید بالا بردن سویه تعلیمی شاگردان و مساعدت و رهنمائی معلمان و سایر منسوبین عرصه تعلیم و تربیه باشد .
ماده سی ونهم
هیچ یک از نظارت چیان مرکزی و ولایات بدون استیذان رسمی ریاست های مرکزی و ریاست های معارف ولایات حق وارسی را در مکاتب ندارند.
ماده چهلم
هرگاه نظارت چیان در موقع بررسی به موضوعاتی برخورد مینمایند که جنبه محاکماتی داشته باشد جریان را در مرکز بریاست تفتیش د رولایات بریاست های معارف مربوطه رسما اطلاع داده تا از طریق مراجع قانونی آن تعقیب گردد.
ماده چهل ویکم
نظارت جیان نظریات سازنده خود ، معلمان و سایر منسوبین عرصه تعلیمی و تربیتی را در مورد مفردات درسی و پروگرام ها یتعلیمی را جمع آوری نموده از طریق ریاست های (ثانوی و ابتدائی) بریاست تالیف و ترجمه بسپارد.
ماده چهل ودوم
این لایحه که دارای پنج فصل و 43 ماده و دو ورق فورمه ارزیابی معلمان و شاگردان میباشد .
ماده چهل وسوم
این لایحه بعد از تصویب هئیات رهبری وزارت معارف نافذ و با انفاذ این لایحه لوایح قبلی ملغی قرار داده میشود.
وزارت معارف
ریاست تعلیمات عمومی
( تدریسات ثانوی )
ریاست معارف (            )

          فورمه ارزیابی معلمان
مکتب (                        )
    مضامین تحت تدریس معلم
مضامین     
صنوف     

شهرت معلم:     اسم و تخلص (             ) نام پدر(               ) سکونت اصلی (                                       ) رتبه (            ) درجه تحصیل (                  ) رشته تحصیل (                       ) سابقه خدمت (                                                          ) مدت خدمت درمکتب فعلی (                        ) معلم اصلی یا حق الزحمه ئی (                      ) مضمون و صنف ارزیابی (                         ) تعداد داخله (         ) تعداد حاضری (            ) مضمون ارزیابی کتاب دارد یانه (                 )



شماره    معیار های ارزیابی    نمره    ملاحظات
1    وضع فزیکی صنف         
2    نظافت         
3    نظم و دسپلین         
4    موجودیت پلان درسی ثبت نمرات و سایر فعالیتها        
5    اندازه تطبیق پروگرام در صورت موجودیت کتاب مطبوع یا عدم مجودیت کتاب         
6    مطابقت پرو گرام         
7    مو جودیت ممد درسی و سایر تسهیلات درسی         
8    و ضاحت و اهداف درس         
9    تشکیل درس و انگیزه          
10    ارزیابی درس گذشته         
11    ارتباط درس گذشته با درس جدید         
12    تقدیم درس جدید         
13    تکرار درس و تحکیم آن         
14    ارزیابی درس جدید         
15    کار خانگی         
16    نیل به اهداف تعین شده         
17    حدیت و علاقه به درس         
18    حاکمیت بالای مضمون         
19    قدرت افاده         
20    استفاده مطلوب از پلان درسی         
21    استفاده مطلوب از مواد مممد درسی         
22    توانادئی جلب توجه شاگردان         
23    کار انفرادی باشاگردان         
24    سلوک و رویه با شاگردان و تحسین و تشویق آنها         
25    استفاده از میتودها و شیوه های میتودیکی         
نتیجه    مجموعه نمرات معلم         

لیاقت معلم از نقطه نظر شاگردانش در صنف (                                  )
شماره    اسم و ولدیت شاگردان    نمره    شماره    اسم و ولدیت شاگردان    نمره    شماره    اسم و ولدیت شاگردان    نمره            
تعداد شاگردان (          ) مجموعه نمرات شاگردان   (               )  اوسط نمرات شان (             )
شهرت نظارت چی
نتیجه مکافات و مجازات معلم     
نمره لیاقت شاگردان     
نمره لیاقت معلم     
اوسط هر دو نمره     
نتیجه    
شماره    اسم و ولدیت     رتبه     درجه تحصیل     رشته تحصیلی     مدت کار     امضا
لایحه وظایف
ماده اول
این لایحه وظایف به اساس حکم ماده (      ) مقرره وزارت معارف ترتیب گردیده است .
ماده دوم
ریاست تدریسات ثانوی یکی از ارگانهای مرکزی وزارت معارف بوده وظایف و مکلفیت تطبیق پروگرام های تعلیم و تربیه سالم اطفال ، نوجوانان را با در نظر داشت انکشاف سیستم تعلیم و تربیه در کشور بدوش دارد.
ماده سوم
ریاست تدریسات ثانوی در انجام وظایف و فعالیت های خود در عرصه تعلیم و تربیه ، قوانین و مقررات اساس نامه مکاتب تعلیمات عمومی لوایح مربوطه ، فیصله ها و احکام هئیات رهبری وزارت معارف را در نظر گرفته در معرض اجرا قرار میدهد و از تطبیق آنها در عرصه کار خویش مسؤلیت داشته و کنترول بعمل میآورد .
ماده چهارم
مسؤلیت تطبیق ، اداره ، نظارت و کنترول پروسه تعلیمی و تربیوی در مکاتب تعلیمات عمومی در دولت انتقالی اسلامی افغانستان میباشد.
ماده پنجم
توسعه ریاست های معارف شرایط مساعد را برای آموزش و پرورش تعلیمات ابتدائی مجانی و اجباری مطابق پلانهای وزارت معارف برای اطفالیکه سن شان مساعد شمول باشد تامین مینماید.
ماده ششم

بملاحظه اهداف و پالیسی دولت انتقالی اسلامی افغانستان در امر امحای بیسوادی سهم فعال و جدی گرفته اداره امور سوادآموزی را درین امر کمک ویاری همه جانبه میرساند.
ماده هفتم
ریاست های معارف مرکز و ولایت درجهت تطبیق موازین تعلیمی و تربیوی بملاجظه مقرره ها و طرزالعمل ها رهبری و از عمل کرد های شان نظارت میکند.
ماده هشتم
کارآموزی و زحمتکشی را درشاگردان انکشا ف داده زمینه مرفت آنها را به اساسات دین مبین اسلام و در انتخاب مسلک ا یشان را کمک مینماید .
ماده نهم:
جهت رشد ارتقای دانش علمی و مسلکی استادان سپروایزران منسوبین تدریسی و اداری توجه دایمی نموده و به همکاری مستقیم ریاست های معارف ذیربط سطح دانش و تخصص آنها را بالا میبرد.
ماده دهم :
ریاست تدریسات  ثانوی مسولیت انکشاف بعدی تعلیم و تربیه را اساس تقاضای عصر و زمان به منظور اعتلا ی کیفیت آموزش و پرورش اطفا ل ، نوجوانان در مکا تب تعلمیا ت ثانوی بعهده دارد.
ماده یا زد هم :
در تطبق پلانهای تعلیمی، مقررا ت و پرو گرامهای درسی مکاتب تعلیمات عمومی ثانوی در دا خل کشور مساعی خود را متمرکزمیسا زد.
ماده دوا ز دهم :
ریاست تدریسا ت ثونای دارای  یکنفر رئیس دونفر معاون چهار مدیریت عمومی و یک آمریت متعلمان میباشد که وظایف وصلا حیت هریک ذیلا توضیح مگیردد.
وظایف و صلاحیت های ر یس تدر یسا ت ثا نوی
ماده سیز دهم :
در رأس ریاست تدریسات ثانوی ریسرج قرار داشته که طبق احکام قانون تعیین و درحد ود صلاحیت های قا نونی خود به ادارات و واحدهای دومی و سومی مربوطه اوامر و هدایت صادر مینماید.
ماده چها رهم :
طرح پالیسی مکا تب بخش ثانوی طبق اوامر و هدایات وزا رت معارف.
ماده پانز دهم :
طرح پلا نهای آزمایشی و تجربوی بهتر سا ختن کیفیت پروسه تعلیمی وتربیتی .
ماده شا نز د هم :
طرح پیشنهادا ت راجع به تعد یل بعضی مواد اساسنامه و لوایح مکاتب ثانوی وطی مراحل آن .
ماده هفدهم:
آشنا ساختن تمام منسوبین ریاست در رابطه به اسنا د قانونی و رسمی واصله .
ماده هژدهم :
تقد یم پیشنها دا ت به مقاما ت ذ یصلاح به منظور بلند بردن  سطح دا نش شاگردان بخش ثانوی سرا سرکشور.
ماده نزدهم :
تطبیق متوازن پلانها و مقررا ت پروگرام درسی مکا تب ثا نوی کشو ر.
 ماده  بیستم :
تر تیب تشکیل سیمینارها، ورکشاپها و مجالس علمی و مسلکی جهت بلند بردن سطح دا نش استا دان
پروایزرا ن و روئسای معارف مرکز و ولایات کشور به ا ستیذ ا ن مقام وزارت معارف .
ماده بیست ویکم 
در صورت لزوم دید مقام و زارت معارف ارایه مشوره در مورد تعیین و تقرر و عزل رئسای معارف مرکز و ولایات .
ماده بیست و دوم
صلاحیت انتقال عسمتی از وظایف مشخصه آنان .
ماده بیست و سوم
در غیاب رئیس یکی از معاونان مربوطه توسط خود رئیس یا مقام وزارت مسؤلیت ها و مکلفیت های وظیفوی رئیس را اجرا مینماید.
ماده بیست وچهارم
صلاحیت اعطای شهادتنامه ها بعد از طی مراحل اصولی به فارغان نصادیق لاتین برای شاگرد صنوف 7- 12 بعد از تصدیق و مطالبه وزارت امور خارجه .
ماده بیست وپنجم
تفهیم پیشنهادات به مقامات ذیصلاح بمنظور ارتقا و تاسیس مکاتب در اثر گذارش مستند ریاست های معارف و نظارت چیان مربوط.
ماده بیست وششم
خانه پری سجل های منسوبین مربوطمطابق حکم قانون .
مادهبیست وهفتم
اشتراک در مجالس روئسا و دیگر مجالس وزارت و کمیسیون ها بعد از منظوری مقام وزارت.
ماده بیست وهشتم
تقدیم پیشنهادات راجع به تقرر منسوبین در بست های مربوط ریاست و تقاضای انتقال بست اضافی بر اساس ضرورت .
ماده بیست ونهم
پیشنهاد کمیته علمی مرکب از نظارت چیان و آمران دیپارتمنت های مربوط غرض تدقیق و غور بر قانونیت اجراات و معضلاتیکه اجرای آن صراحت نداشته باشد بمنظوری مقام وزارت معارف .
وظایف وصلاحیت های معاون بخش مکاتب ثانوی
ریاست تدریسات ثانوی
ماده سی ام
معاون امور مکاتب ثانوی دارای وظایف وصلاحیت های ذیل میباشد.
ماده سی ویکم
در غیاب دئیس تمام مکلفیت های وظیفوی را در بخش تعلیمات ثانوی اجرا مینماید.
ماده سی ودوم
در بخش مربوطه پلان تدابیر عملی طرح تطبیق لایحه وظایف را به همه اعضا سپرده از تطبیق آن کنترول مینماید.
ماده سی وسوم
دربخش مربوطه پلان تدابیر عملی طرج تطبیق لایحه وظایف را به همه اعضا سپرده از تطبیق آن کنترول مینماید.
ماده سی وچهارم
اوامر را که از طرف رئیس برایش سپرده میشود درچوکات مقررات اجرا مینماید.
ماده سی وپنجم
گذارش کاری سالانه ریاست های معارف مرکز و ولایات را در بخش ثانوی بررسی و مطالعه نموده در مورد حل معضلات وپرابلم های واصله غرض بهبود کیفیت تعلیم و تربیه اجراات لازم را مرعی میدارد.
ماده سی وششم
در ترتیب و تنظیم سیمینارها ورکشاپها مجالس و کنفرانسها به مشوره رئیس و هدایت مقام وزارت معارف اقدام لازمه مینماید.
ماده سی وهفتم
ازمکابت تعلیمات دوره ثانوی مرکز و ولایات و پیشرفت عملیه تدریس درمکابت مذکور بازدید نموده بخاطر بهبود عملیه تعلیم وتربیه هدایت لازم را ارایه مینماید.
ماده سی وهشتم
در مورد راپور گزارش نظارتچیان مربوطه در تهیه مواد ممد درسی اجراات مقتضی بعمل آورد و بملاحظه آن از فعللیت های سوپروایزاران و نظارتچیان و امور تدریسی مکاتب مرگز و ولایت کنترول و مراقبت مینماید.
ماده سی ونهم
از چگونگی تطبیق نصاب تعلیمی و پروگرام های درسی مطروحه در لابلای راپور های واصله وارسی مینماید.
ماده چهلم
پلان کارسالانه و ماهوار ریاست تدریسات ثانوی را ترتیب و کنترول نموده از تطبیق آن اطمینان حاصل مینماید.
ماده چهل ویکم
خانه پری ستون اول سجل های اعضای کمیته علمی و نظارتچیان .
ماده چهل و دوم
کار و فعالیت های علمی و مسلکی دیپارتمنت های مرکز ریاست را مورد بررسی قرار داده و فراهم آوری زمینه های بهتر عالیت دیپارتمنت ها را تامین مینماید.
ماده چهل وسوم
همه روزه حاضری منسوبین ریاست مربوط را بمشوره رئیس کنترول مینماید .
ماده چهل وچهارم
کار و فعالیت های علمی را وارسی نموده د رزمینه رشد پروسه های تعلیمی فعالیت های عملی شانرا دیده تجویز لازم اتخاذ مینماید.
ماده چهل وپنجم
معاون امور اناث ریاست تدریسات ثانوی عین وظایف معاون امور ذکور ریاست تدریسات ثانوی را به عهده دارد .
وظایف کمیته علمی ریاست تدریسات ثانوی
این کمیته وظایف ذیل را به عهده دارد .
ماده چهل ششم
کمیته علمی ذیربط تحت نظر رئیس و یا معاون تدریسات ثانوی در ترتیب و تنظیم مسوده ، لویح و یا تعدیل برخی از مواد لویح که در حصه تطبیق آن مشکلی محسوس باشد اقدام مینماید.
ماده چهل هفتم
کمیته علمی د رحصه پیشنهدات و مکاتیب ریاست های معارف که ناشی از معضلات باشد غور کرده ابراز نظر مینماید.
ماده چهل وهشتم
نظریات کمیته علمی که در آن حل معضلات توضیح میشود بعد از ملاحظه و تائید مقام ریاست در معرض اجرا قرار میگیرد .
ماده چهل ونهم
هرگاه کمیته علمی در باره کدام موضوع ابراز نظر و تطبیق آنرا ریاست تدریسات ثانوی خارج از صلاحیت خویش میداند میتوند جریان را بمقام وزارت پیشنهاد نماید.
ماده پنحاه هم
نظریات کمیته علمی در رابطه به معضلات که در آن راه حل جستجو شده باید وضاحت کامل داشته بدهد.
ماده پنجاه ویکم
ارزیابی اسناد و تصادیق شاگردان انسوی مرز و تعیین صنف و معرفی آنها به مکاتب شهر و ولایات.
وظایف مدیران عمومی ریاست تدریسات ثانوی
الف : وظایف مدیریت عمومی اداری و تحریرات .
ماده پنجاه ودوم
مدیریت عمومی اداری و تحریرات تحت نظر مقام ریاست تدریسات ثانوی مکلفیت دارد تا وظایف ذیل را انجام دهد .
ماده پنجاه وسوم
اصدار تمام اوامر ریاست تدریسات ثانوی و هدایات واصله مقامات ذیصلاح به مراجع مربوط.
ماده پنجاه چهارم
تهیه و ترتیب گذارش ، فعالیت های دوایر مرکزی ریاست و ارسال آن بمراجع مربوط .
ماده پنجاه وپنجم
ترتیب راپور حاضری ماهوار مامورین ، کارگران و اجیران مکز ریاست غرض اجرای معاشات .
ماده پنجاه ششم
اقدام و اجرای حواله های حق الزحمه ، کرایه و سفریه منسوبین ریاست طبق مقررات موضوعه .
ماده پنجاه وهفتم
اجرای کوپون منسوبین ریاست .
ماده پنجاه هشتم
اقدام و اجرای حواله های نقدی و جنسی طرف ضرورت ریاست .
ماده پنجاه نهم
حواله قرطاسیه مورد ضرورت شعبات مرکزی باساس سهمیه .
ماده شصتم
حواله و اجرای البسه استحقاق دریشی ، بوت کارگران و اجیران طبق سهمیه .
ماده شصت ویکم
تعیین بست های مامورین ، کار گران و اجیران مطابق تشکیل دست داشته و اخذ منظوری آن ازمقام وزارت معارف .
ماده شصت ودوم
تجدید و عدم تجدید قرار داد اجیران مطابق قانون اجیران .
ماده شصت سوم
ترتیب فورمه های تقاعد کار گران و اجیران ریاست .
ماده شصت وچهارم
جمع آوری معلومات و احصائیه های دقیق از کادرهای اداری تدریسی مکاتب دوره های ثانوی و متوسط مرکز ولایات کشور ازطریق مدیریت نظارت .
ماده شصت وپنجم
خانه پری سحل های مامورین ریاست بحیث آمر اول .
ماده شصت وششم
ترتیب پلان کار سالانه ریاست تدریسات هانوی بعد از اخذ منظوری و ارسال آن به مراجع مربوط .
ماده شصت وهفتم
موجودی اشیا سامان و لوازم ذمت معتمدین مربوط طبق تعامل حسابی .
ماده شصت وهشتم
جمع آوری و تطبیق اسناد مریضی ، رخصتی ، ضروری و تفریحی با دفاتر حاضری مربوط اجراات قانونی در باره آن .
ب :- وظایف مدیران عمومی فارغان ریاست تدریسات ثانوی .
ماده شصت ونهم
این مدیریت تحت نظر و هدایت رئیس تدریسات ثانوی و معاونان و آمر متعلمان انجام وظیفه میدارد.
ماده هفتادم
مسؤول حفظ و نگهداشت نتایج عمومی امتحانات صنوف 12 مکاتب مرکز و ولایات دولت انتقالی اسلامی افغانستان .
ماده هفتاد ویکم
ترتیب لست فارغان صنوف 12 تمام مکاتب برویت جداول نتایج .
ماده هفتاد ودوم
بررسی  و تطبیق نتایج واصله مکاتب مرکز و ولایات کشور به اسناد و سوابق قبلی مکاتب مربوط.
ماده هفتاد وسوم
تهیه و ترتیب فورمه های نمرات سه ساله فارغان برویت جدول نتایج درصورت مطالبات وزارت ها و مؤسیسات رسمی به سلسله وزارت امور خارجه دولت انتقالی اسلامی افغانستان .ماده هفتاد وچهارم
ارسال ومرسول نتا یج واصله بعد از غور وتدقیق اعضای علمی .
ماده هفتاد وپنجم
معامله سوابق تحصیلی فارغ التحصیلان مکاتب مرکز و ولایات کشور به نتایج مربوط ماکاتب مذکور. 
ماده هفتاد وششم
معرفی فارغان صنوف 12 مکاتب مرکز و ولایات به پوهنتونها غرض سپری نمودن امتحان کانکور.
ماده هفتاد وهفتم
معرفی بعضی فارغان صنوف نهم به وزارت صحت عامه غرض شمول بمکاتب آن وزارت .
ماده هفتاد وهشتم
اجراات در مورد سه پارچه ها ی تبدیلی ازمرکز به ولایات و از ولایات به مرکز .
ماده هفتاد نهم
اجراات و تکمیل سوابق تعلیمی فارغان در مورد خذ شهادت نامه ها .
ماده  هشتادمتکمیل فورمه کاریابی مستند فارغان صنوف 12 بریاست قوای بشری .
ماده هشتاد یکم
اجرای اسناد فراغت قانونی به مراجع ذیربط.
ماده هشتاد ودوم
تهیه و ترتیب لست فاغان تمام مکاتب داخل کشور برویت نتایج امتحاناات واصله و ارسال آن بوزارت های تحصیلات عالی وزارت کاروامور اجتماعی .
ماده هشتاد وسوم
معرفی و تکمیل فورمه جات فارغان آنسوی مرز به اساس مکتوب رسمی ریاست محترم پلان و روابط بین المللی .
ج – وظایف مدیریت عمومی امتحانات ریاست تدریسات ثانوی
ماده هشتاد وچهارم
بررسی و ثبت نتایج امتحانات داوطلب ، سامعین که صنف دوره نهای صنف 12 ثانوی را در مکاتب شهر کابل و سراسر ولایات کشور امتحان داده اند.
ماده هشتاد وپنجم
ترتیب ، تکمیل و تعرفی و تنظیم سوابق تعلیمی شاگردان داوطلب (سامع) معارف شهر کابل و یاسایرشاگردانیکه با تغیر ولایت امتحان میدهند.
ماده هشتاد وششم
تکمیل سوابق تعلیمی شاگردانیکه سابقه آنها بنابر عللی که بوده از بین رفته خواهان ادامه تعلیمات میشوند مطابق طرزالعمل موضوعه امتحان تثبیت صنف را اخذ در صورت کامیابی و مساعدت سن و سال جذب و غرض شمول بمکاتب معرفی میشوند.
ماده هشتاد وهفتم
اخذ امتحان معیاری صنف 12 از بعضی شاگردانیکه از مکاتب پشاور شهادت نامه دارند بخاطر اعتبار دادن شهادتنامه آنها صورت میگیرد.
ماده هشتاد وهشتم
حل مشکلات امتحانات که اکثرا از جانب مکاتب مربوط رسما مواصلت میورزند.
ماده هشتاد ونهم
حل مشکلات و پرابلم های عمده که در روشنی لوایح ممکن نباشد بعد از نظر کمیته علمی و طی مراحل اصولی صورت میگیرد.
ماده نودم
اجرای سند فراغت صنف 12 برای شاگردانیکه صنف 12 را سامع امتحان داده اند بمراجع مختلفه بعنی قوای بشری ارگانها ینطامی بخاطر اخذ شهادتنامه لاتین ، پشتو و دری ادامه تحصیلات عالی ، تحصیلات و مرجع رسمی دیگر.
ماده نود ویکم
معرفی فارغان صنوف 12 شاگردان سامع بمراجع مربوطه بشمول اجرای اسناد فراغت آنان .
ماده نود ودوم
مسؤل تطبیق و تکثیر لایحه امتحانات ریاست تدریسات ثانوی .
د – وظایف مدیریت عمومی نظارت تعلیمی ریاست تدریسات ثانوی
ماده نود وسوم
ریاست تدریسات ثانوی بمنظور تطبیق موثر نصاب تعلیمی پروگرامهای در سی مطابق پلان تعلیمی وزارت معارف کنترول و نظارت از امور تدریسی و تعلیمی مکاتب ثانوی اهداف تعلیمی، دولت انتقالی اسلامی افغانستان از طریق مدیریت عمومی نظارت تعلیمی وظایف ذیل را به انجام میرساند.
ماده نود وچهارم
تطبیق لوایح وظایف مدیران ، آمران مکاتب معاونان نگرانهای صنوف معلمان ذریعه اعضای علمی و مسلکی ریاست تدریسات ثانوی .
ماده نود وپنجم
تهیه دروس نمونه ذریعه اعضای مسلکی برای معلمان مکاتب .
ماده نود وششم
ترتیب وتنظیم فعالیت های ماورای نصاب تعلیمی به منظور رشد فکری و ذهنی و فزیکی شاگردان مطابق روحیه و پالیسی دولت انتقالی اسلامی افغانستان لوایح ومقرره ها .
ماده نود وهفتم
معرفی معلمان جهت فراگیری دانش مسلکی و تعلیمی به سیمینارهای آموزشی که قبلا توسط اعضای نظارت معرفی گردیده اند.
ماده نود وهشتم
کنترول از تطبیق پلان تعلیمی و لایحه امتحانات مکاتب ثانوی .
ماده نود ونهم
توظیف اضای علمی و مسلکی بمنظور وارسی از تطبیق پلان های درسی و پیشرفت امور تدریسی و تعلیمی در مکاتب هانوی مرکز ولایات مطابق مواد لایحه .
ماده صدم
تهیه و ترتیب شهادت نامه های پشتو ودری ، تصدیق نامه ها وشهادت نامه انگلیسی طبق مواد لایحه.
ماده یکصد یکم
تدقیق و ارزیابی نتایج عمومی امتحانات صنوف 12 مکابت ریاست های معارف شهر و ولایات .
ماده یکصد ودوم
نظارت ازتسمیل ریاست های معارف سهر کابل و ولایات و مکاتب مربوط آنها .
ماده یکصد وسوم
مشاهده و کنترول از کتب اساسی ، معاینه ، مجلس معلمان و سایر کتب اداری مربوط به جهت بهبود کار اداره مکتب ذدریعه اعضای نظارت .
ماده یکصد وچهارم
کنترول حاضری ، ترقی تعلیم و نتایج مکاتب مرکز و ولایات کشور ذریعه اعضای نظارت درصورت لزوم دید مقامات ذیصلاح .
ماده یکصد و پنجم
ارزیابی از نوقص کتب و موار درسی به همکاری اعضای نظارت ریاست تدریسات ثانوی و معلمان مجرب مکاتب .
ماده یکصد وششم
بازدید از مواد سمعی و بصری لابراتوار های ساینس کتابخانه ها ی مکاتب شهر و ولایات و چگونگی استفاده از آن ذریعه نظارت چیان مربوط .
ماده یکصد وهفتم
تدویر سیمینارها جهت آشناساختن مدیران مکاتب و نظارت چیان به لوایح و مقرره ها .
ماده یکصد وهشتم
تهیه و پیشنهادات ، اخذ هدایات جهت حل پرابلم های مکاتب مرکز و ولایات بمقامات ذیصلاح .
ماده یکصد ونهم
تهیه و تقدیم گذارش ازاجراات نظارت چیان مکاتب مرکز و ولایات بمقامات ذیصلاح .        
ماده یکصد ودهم
تهیه گذارشهای واصله نظارت چیان پیرامون ارزیابی امتحانات چهارونیم ماهه و سالانه مکاتب مرکز و ولایات کشور بریاست تدریسات ثانوی و مقام وزارت معارف .
ماده یکصد وایازدهم
پیشنهاد پیرامون مشکلات مکاتب و شاگردانیکه از طریق کمیته علمی فیصله و ابراز نظر میگردد به مقامات ذیصلاح ، قرار شرح فوق وظایف و صلاحیت های ریاست تدریسات ثانوی ترتیب شد.


فصل چهارم - وظایف معاون اداری ریاست معارف ولایات و ریاست معارغ شهر کابل
وظایف معاون اداری ریاست معارف قرار ذیل است
ماده اول
تطبیق قوانین ، مقررات و لوایح مالی و حساس در اجرای امور ااری ریاست معارف .
ماده دوم
مراقبت ، کنترول و رهنمای از اجراات وظیفوی منسوبین و مسؤلین شعبات مربوط اداری .
ماده سوم
درغیاب رئیس و معاون تدریسی معارف تمام مکلفیت های وظیفوی را در بخش های ریاست معارف اجرا می نماید .
ماده چهارم
در غیات رئیس و معاون تدریسی در جلسات و کمیسیون های و لایت و سیمینارها وزارت معارف اشتراک می نماید .
ماده پنجم
اوامری که از طرف رئیس و یا کفیل ریاست برایش شپرده میشود در چوکات مقررات اجرا می نماید.
ماده ششم
همکاری متداوم با شخص رئیس و کفیل ریاست در اجرای تنظیم و پیشبرد امور ریاست معارف توأم با مشوره های سودمند.
ماده هفتم
اجرای امور مالی و حسابی ریاست در محدوده صلاحیت که ازطرف رئیس معارف به وی تفویض میگردد.
ماده هشتم
تعمیل و اجرای سایر وظایف از ریاست به وی سپرده میشود.
ماده نهم
تنظیم مسوده تشکیل شعبات و واحدهای مربوط ریاست با مشوره رئیس وارایه ان بمراجع ذیربط.
ماده دهم
موجودی تحویل خانه ها و دیپوهای مرکز ریاست ، بخش ها و مکاتب مربوط قبل از آغاز سال تعلیمی طبق لایحه موجودی ها .
ماده ایازدهم
تهیه مواد درسی و ممد درسی ، قرطاسیه باب ضرورت مدیربت ها یمعارف مکاتب و شعبات تحت اثر.
ماده دوازدهم
ترتیب و تنظیم تمام امور اداری ریاست مطابق به قوانین ، مقررات و لوایح مربوط موضوعه .
ماده سیزد هم :
وار سی و کنترول ا ز اجرات و پیشبرد امور مدیریت محا سبه، مدیریت معاشا ت.
مدیریت اجرائیه مدیریت استحدا م ، مدیریت های محا سبه ، نقدی وجنسی و سایر شعبا تمربوط .
ماده چها رد هم :
تعیین ، تثبیت وتقسیم وظایف در بین شعبا ت و کار مندا ن تحت ا ثر.
ماده پانز دهم :
تدویر و تنظیم جلسات مثمر برای منسوبین ، مسؤلین و کارمندان شعبات مربوط به ارتباط مطالب که لازم و ضروری پنداشته میشود به مشوره رئیس معارف .
ماده شانزدهم
ارائیه پیشنهادات کتب جهت رفع نواقص و کمبودها وطرق برون رفت از آن به رئیس معارف .
ماده هفدهم
تنظیم امور پذیرش مراجعین و رسیدگی به عرایض و رفع مشکلات آنها
ماده هژدهم
تامین نظم ودیسپلین سالم اداری درشعبات مربوط .
ماده نزدهم
تامین رویه احترام متقابل به رعایت سلسله مراتب میان کارمندان مربوط برخورد سالم با مراجعین .
ماده بیستم
تنظیم مکاتب اجرا شده و اجرای مکاتب هدایت و فایل آن دردوسیه های مربوط .
ماده بیست ویکم
بررسی اسناد استخدام کارمندان ، استادان ، اجیران ، وکارکنان خدماتی  بخشها و مکاتب مربوط وطی مراحل .
ماده بیست ودوم
بررسی اسناد ترفع تقاعد و رفع تقاعد و ملاحظه دفاتر سوانح کارمندان ومعلمان بخش های مکاتب مربوط .
ماده بیست وسوم
ترتیب تشکیل وتثبیت بودجه سالانه قبل از آغاز سال ، تکمیل و ترتیب تعیینات و طی مراحل از طریق مراجع زیربط .
ماده بیست وچهارم
بررسی دفاتر حاضری اداره از تمام جهات اساسی شامل اوقات رخصتی ، مریضی قصیرالمدت و طویل المدت ، فوت ، رخصتی تفریحی ، رخصت ضرورت کارمندان و ملاحظه اسناد وتصادیق اصولی آنان .
ماده بیست وپنجم
نظارت براجرای حواله جات نقدی ، جنسی و مصارفات بادرنظر داشت مجویزه قانونی .
ماده بیست وششم
درایه و ارسال تخصیص به مدیریتهای معارف ، واحد های مربوط مکاتب تحت اثر .
ماده بیست وهفتم
برسی و کنترول دقیق از امور تربیات ترفعات مامورین و جبران بخش های مربوط .
ماده بیست وهشتم
کنترول و ملاحظه شد تصادیق اصولی منسوبین ریاست و بخشهای مربوط مطابق قوانین و مقررات موضوعه .
ماده بیست ونهم
کنترول امور محاسبوی و مالی مکاتب ، معاشات ومصارفات مکاتب مرکز و ولسوالی ها.
ماده سی ام
همکاری و رهنمای سالم بامدیریت استخدام وسوانح مربوط به ارتباط تقرر ، تبدیل ترفع تقاعد و تمدید کار منسوبین بخشها و مکاتب مربوط.
ماده سی ویکم
کنترول ومواضبط متداوم از وضع ومقدار وجوه نقدی نرد معتمدین و اجرای حواله جات مربوط به آن و مراقبت از وضع حسابات معتمدین نقدی به ارتباط داده و سند پولی .
ماده سی دوم
ترتیب حواله جات نقدی و اجرای معاشات وحواله جات مصارفات مرکز ریاست و واحد های مربوط آن .
ماده سی وسوم
دوران وتنظیم اسناد جسابی و نقدی معتمدین و خزانه داران مربوط تصفیه حسابات آنان قبل از ختم سال مالی .
ماده سی چهارم
اجرای حوله جات اسناد اصولی قراردادیان در حدود صلاحیت مطابق به مواد قانون .
ماده سی وپنجم
اجرای معاش و سایر امتیازات کارمندان و استادان و منصوبین مکاتب برویت راپورمستند و مؤثق حاضری .
ماده سی وششم
ثبت استحقاق ها و اسناد مالی ونقدی به دفاتر مربوط .
ماده سی هفتم
ترتیب و راپور حاضری مستند جهت اجرای معاش به شعبه حسابی و مستوفیت ولایت .
ماده سی و هشتم
تهیه وتدارک مواد مورد ضرورت ریاست معارف تهی ( ماه ) ربع سال .
ماده سی ونهم
ترتیب ومسوده قراردادها شرط نامه ها با در نظر داشت مقرره خریداریها .
ماده چهلم
پاک نگهداشتن ریاست معارف دوایر مربوط به منظور جلوگیری از گرد وخاک و کثافات .
ماده چهل ویکم
ترمیم ، رنگمالی و حفظ مراقبت تعمیرات ، جایدادها و تجهزات ریاست معارف .
ماده چهل و دوم
کنترول و مواضبط از وضع حسابات معتمدین جنسی مربوط با در نظر داشت مواد یکه بداخل دیپوها ریاست معارف و مدیریتهای معارف و ولسوالیها موصلت مینماید .
ماده چهل وسوم
مراقبت از وضع جمع وخرچ معتمدین جنسی به داخل دیپوها .
ماده چهل وچهارم
ارائیه معلومات معلومات از موجودیت و عدم موجودیت اجناس داخل دیپوها از طریق محاسبه جنسی.
ماده جهل و پنجم
ترتیب وتنظیم اجناس و مواد موجود تحویلخانه ها و دیپوها ذریعه محاسبه جنسی به مسؤلین آن .
ماده چهل ششم
توزیع و تسلیمی مواد مورد ضرورت به حضور داشت هئیات مؤظف .
ماده چهل وهفتم
تصفیه حسابات ماضیه و نگهداشت اسناد جنسی و ثبت آن به دفاتر جنسی مربوط .
ماده چهل وهشتم
مجرائی ا جناس ولوا زم ا سناد ا صولی  بحرچ  معتمدین مربوط وخانه سامانها .
ماده چهل ونهم
موجودی تحویلخانه ها و دیپوها طبق مقرره موجودی و تنظیم تحویلخانه باجازه رئیس معارف .
ماده پنجاه هم
توظیف هئیات معاینه مؤظف تحویلخانه و دیپوها طی ( ربع ) سال .
ماده پنجاه ویکم
مهر ولاک تحویلخانه ها و دیپوهای اجناس به حضور داشت هئیات معینه و هئیات باز گشای دیپو ها و تحویلخانه ها .
ماده پنجاه دوم
جمع آوری اسناد تتحویلخانه ها و دیپوها و وارسی از جریان آن طبق قانون فاضیل و باقی معتمدین .
ماده پنجاه وسوم
تهیه وتدارک مواد محروقاتی ایام زمستان متابق به لیست و سهمیه منظور شده .
ماده پنجاه وچهارم
ارسال مکاتب هدایت طلب وارده و صدور آن بعد از تحلیل و ملاحظه رئیس معارف به مرجعین مربوط .
ماده پنجاه پنجم
تنظیم پلانهای انکشافی مربوط بودیجوی مکاتب تعلمات اسلامی و دارالحفاظ ها .
ماده پنجاه وششم
وارسی از تمام امور اداری ، حسابی و مالی بخشهای مکاتب تعلیمات اسلامی ولیلیه ها طبق قانون به همکاری معاوین تعلیمات اسلامی .

ماده پنجاه وهفتم
همکاری متداوم درترتیب قرارداد خط ها ، زمانت ها ، ورقه های ارزیابی اجیران خدماتی ومعلمان اجیرمکاتب تعلیمات اسلامی و دارالحفاظ های مرکز و ولایات بخش های مربوط .
ماده پنجاه هشتم
اجرای حواله های کتب درسی ، کتب اداری ، مفروشات ، ملبوسات ، لوازم ووسایل آب توشیدنی سامان لیله مکاتب تعلیمات عمومی ، اسلامی ، تخنیکی ومسلکی ، تربیه معلم طبق سهمیه منظور شده انتقال فورمه های مذکور به مراجع مربوط .
ماده پنجاه و نهم
اجرای حواله های کرایه ، سفریه خرچ ، مدد معاش طلاب اضافه کاری و حق الزمه معلمان تدریسیلیله و کار کنان خدماتی مطبق مقررات و لایحه موضوع .
ماده شصتم
استرداد و عدم اجرای اسناد و اوامری که خلاف قوانین لوایح و بست بودجه باشد .
ماده شصت ویکم
انسجام و انتظام به کار اندختن موترهای فعال ریاست معارف در امور رسمی مربوط به معارف .
ماده شصت ودوم
تنظیم موترهای قرار دادی جهتانتقال مامورین توظیف میگردد.
ماده شصت و سوم
ترتیب حواله های روغنیات برای موتر های رسمی ریاست ، محاسبه و مجرای ان در اخیر هر ماه طبق تعامل حسابی برویت اسناد اصولی مصرف .
ماده شصت وچهارم
خریداری پرزه جات مورد ضرورت موترهای رسمی و ترمیم ماشین های تیپ و گسترش شعبات ریاست .
ماده شصت پنجم
صحافت کتب دفاتر و مکاتب و دفاتر سونح مامورین و معلمان و اجیران مرکز ولایت و بخش های مربوط .
ماده شصت وششم
تدویر جلسات و سیمینارهای مالی و بودیجوی جهت اشنای کامل مامورین مالی و حسابی مربوط به مشوره رئیس  معارف .
ماده شصت وهفتم
ترتیب و تنظیم لیست باقیات سمت اشخاص از سالهای ماضی الی اکنون و اقدام قانونی جهت تحصیل آن .
ماده شصت و هشتم
تمدید و ترمیمی تلفون مرکزی و معارف و ولایات بخشها و مکاتب مربوط .
ماده شصت ونهم
ارائیه راپور فاضیل و بعقی متمادی و خانه سامانهای تحت اثر ریاست معارف و اطلاع آن جهت اجراات قانونی به مراجعمربوط.
ماده هفتادم
تهیه لوازم سامان مورد ضرورت و ترمیم امور برقی .
ماده هفتاد یکم
سرسبزی مکاتب ، میدانهای سپورتی صالونهای کنفرانس .
ماده هفتاد ودوم
با نافذ شدن این لایحه لوایح قبلی ریاست های معارف و لایات ملغی قرار داده شود .


فصل پنجم - وظایف مدیر معارف ولسوالی ها

ماده اول
مدیر معارف مکلفیت دارد تا در انجام وظایف خویش قوانین فرامین، مقررات دولت انتقالی اسلامی افغانستان ، لوایح و تعلیمات نامه های وزارت معارف را به مکاتب رسانیده محور عمل قرار دهد .
ماده دوم
همکاری همه جانبه با ریاست معلرغ و ارایه مشوره های نیک بانان و نیز اوشان را درروشنی اجراات کاری مدیریت معارف قرار دهد .
ماده سوم
مفاهمه و مذتاکره با ولسولان ، محاسین سفیدان ، علما ، دانشمندان و اولیای شاگرد و جلب توجه آنان به تعلیم وتربیه سالم فرزندان شان .
ماده چهارم
تامین روحیه صمیمانه احترام متقابل و رعایت سلسله مراتب دربین کارمندان و برخورد سالم با مراجعین .
ماده پنجم
جلب و جذب استادان با تجربه و متدین و مخلص با مشوره ریاست معارف .
ماده ششم
وارسی و بررسی از مصارفات اعاشه طلاب لیلیه و معاشات اشتادان در مکابت و ارزیابی چگونگی مصارفات آن .
ماده هفتم
مراقبت از تعمیرات و هدایت نیک و سودمند جهت حفظ و نگهداشت .
ماده هشتم
کنترول از امور اداری مکاتب مطابق به اصول و مقررات اداری و حسابی و کنترول حاضری  شاگردان ، پرسونل تدریسی و اداری مربوط .
ماده نهم
تطبیق لایحه تعلیمات اسلامی در مدارس تعلیمات اسلامی و سایر لوایح در مکاتب مربوط و نظارت مستقیم از جریان امتحانات چهار ونیم ماهه و سالانه .
ماده دهم
توجه در ترتیب سه نقله نتایج امتحانات در مکاتب مربوط .
ماده ایازدهم
توجه به تطبیق نصاب تعلیمی مفردات درسی و تقسیم اوقات در مکاتب مربوط.
ماده دوازدهم
تعیین و توظیف هیات های موجودی کتب و سایر لوازمات تحصیلی و اداری و سایر اجناس دیپوهای مکاتب مربوط قبل از آغاز سال تعلیمی مکاتب .
ماده سیزدهم
اطاعت از هدایات ریاست معارف و لایت مربوط در چوکات قانون ، مقررات ، لویح و اصولنامه ها
ماده چهاردهم
برخورد سالم و بدون تعصب با همکاران ، مراجعین و منسوبین معارف و ولسوالی ها .
ماده پانزدهم
ارایه پیشنهادات سالم و معقول جهت بهبود امور تعلیم و تربیه بریاست معارف .
ماده شانزدهم
این لایحه در پنج فصل و (199) ماده ترتیب گردیده بعد از تکثیر عملی گردد و لایحه وظایف سابقه ملغی میباشد.
و من الله توفیق
فاروق وردک
وزیر معارف